W obliczu coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych amerykańscy naukowcy proponują rolnikom nie tylko nowe odmiany, ale zupełnie inny model rolnictwa. Wieloletnie zboże Kernza jest w stanie radykalnie poprawić zdrowotność wyjałowionych gleb i uczynić plony odpornymi na susze i niszczycielskie ulewy.
Tradycyjne rolnictwo, które zaopatruje ludzkość w pszenicę, kukurydzę i ryż, opiera się na roślinach jednorocznych. Każdego roku rolnicy muszą orać pola, siać nasiona, stosować nawozy i zbierać plony, po czym ziemia pozostaje goła. Cykl ten ma wysoką cenę ekologiczną: gleba traci strukturę, węgiel uwalniany jest do atmosfery, a żyzna warstwa wierzchnia łatwo ulega zniszczeniu przez wiatr i wodę.
Ale ten problem może mieć fundamentalne rozwiązanie, które jest już testowane i wdrażane w USA.
Sekret pod ziemią: dlaczego Kernza zmienia zasady gry
Kernza to udomowiona dzika trawa perz właściwy (Thinopyrum intermedium). W przeciwieństwie do zwykłej pszenicy, którą trzeba siać co roku, Kernza jest rośliną wieloletnią. Po zbiorach nie obumiera, lecz nadal rośnie, tworząc gęstą zieloną pokrywę, która chroni ziemię przez cały rok.
Jednak główny sekret poprawy zdrowotności gleby kryje się nie na powierzchni, ale głęboko pod nią.
System korzeniowy zwykłej pszenicy sięga w głąb ziemi maksymalnie na 1–1,5 metra. Korzenie Kernzy potrafią wnikać na głębokość do 3,5–4,5 metrów. Ta gigantyczna podziemna sieć działa jednocześnie jak naturalna pompa i zbrojenie:
- Gromadzenie materii organicznej: Obumierając i odrastając, korzenie pozostawiają w ziemi ogromne ilości materii organicznej, naturalnie użyźniając i strukturyzując glebę.
- Sekwestracja węgla: Bylina działa jak potężna gąbka, wtłaczając dwutlenek węgla z atmosfery głęboko do gleby i pomagając walczyć z efektem cieplarnianym.
Podwójna tarcza przed ekstremalną pogodą
To właśnie głęboki system korzeniowy czyni Kernzę idealną odpowiedzią na dwie główne plagi współczesnego klimatu: susze i anomalne ulewy.
- Odporność na suszę: Gdy wierzchnia warstwa gleby wysycha, a rośliny jednoroczne zaczynają ginąć z powodu braku wilgoci, kernza nadal pobiera wodę z głębokich warstw wodonośnych. Jej korzenie sięgają wody tam, gdzie korzenie zwykłej pszenicy po prostu nie docierają.
- Ochrona przed ulewami i powodziami: Ekstremalne opady, które coraz częściej nawiedzają regiony rolnicze, zmywają wierzchnią warstwę gleby (erozja) i wypłukują nawozy do wód gruntowych. Gęsta darń i splątane korzenie kernzy trwale wiążą glebę. Podczas ulewy woda nie spływa gwałtownymi strumieniami, niszcząc pola, lecz wsiąka jak przez gąbkę, zatrzymując wilgoć na późniejsze okresy suszy.
Od laboratorium do stołu konsumenta
Przez długi czas wieloletnie zboża uważano za science fiction, ponieważ hodowcom nie udawało się sprawić, by dzikie trawy dawały wystarczająco duże i obfite ziarno. Jednak w ostatnich latach Instytut Ziemi osiągnął ogromny postęp.
Dziś kernza to już nie tylko eksperyment na polach doświadczalnych. Ziarno jest z powodzeniem wykorzystywane komercyjnie. Produkuje się z niego mąkę o wysokiej zawartości białka i błonnika oraz niskim indeksie glikemicznym. Na rynku pojawiły się już makarony, pieczywo chrupkie, płatki, a nawet piwo rzemieślnicze warzone z dodatkiem kernzy. Marki ekologiczne i duże koncerny spożywcze aktywnie skupują to ziarno, aby zmniejszyć swój ślad węglowy.
Wyzwania przyszłości
Pomimo oczywistych korzyści ekologicznych, przed kernzą stoi główne wyzwanie agrotechniczne — plon. Na ten moment jest on znacznie niższy niż w przypadku tradycyjnej pszenicy. Jednak hodowcy wykorzystują zarówno klasyczne metody krzyżowania, jak i nowoczesne technologie genomowe, aby z roku na rok zwiększać rozmiar ziarna i ogólną wydajność upraw.
Oddźwięk w Europie i na świecie
Europejscy rolnicy i ekolodzy uważnie śledzą amerykańskie osiągnięcia. W ramach realizacji „Zielonego Ładu” (European Green Deal) UE stawia sobie ambitne cele w zakresie ograniczenia stosowania pestycydów i odbudowy bioróżnorodności. Wprowadzenie upraw wieloletnich, takich jak kernza, może stać się kluczowym elementem europejskiej strategii na rzecz zrównoważonego i neutralnego dla klimatu rolnictwa.
Przejście od zbóż jednorocznych do wieloletnich to nie tylko zastąpienie jednej rośliny inną. To zmiana samego paradygmatu rolnictwa: od wyjaławiania natury do jej odbudowy, gdzie rolnik zbiera plony, nie szkodząc ziemi, ale pomagając jej się leczyć.
