Gezien de toenemende extreme weersomstandigheden bieden Amerikaanse wetenschappers boeren niet zomaar nieuwe rassen aan, maar een heel ander landbouwmodel. Het meerjarige graan Kernza kan uitgeputte bodems fundamenteel herstellen en oogsten ongevoelig maken voor droogtes en verwoestende stortbuien.
De traditionele landbouw, die de mensheid voorziet van tarwe, maïs en rijst, is gebaseerd op eenjarige gewassen. Elk jaar moeten boeren hun velden ploegen, zaden planten, meststoffen toedienen en oogsten, waarna de grond kaal achterblijft. Deze cyclus heeft een hoge ecologische prijs: de bodem verliest zijn structuur, koolstof komt vrij in de atmosfeer en de vruchtbare bovenlaag wordt gemakkelijk vernietigd door wind en water.
Maar voor dit probleem zou er een fundamentele oplossing kunnen zijn, die in de VS al wordt getest en toegepast.
Het geheim onder de grond: waarom Kernza de spelregels verandert
Kernza is een gecultiveerd wild gras tussenliggend kweekgras (Thinopyrum intermedium). In tegenstelling tot gewone tarwe, die jaarlijks gezaaid moet worden, is Kernza een meerjarige plant. Na de oogst sterft het niet af, maar blijft het groeien en vormt het een dichte groene bedekking die het land het hele jaar door beschermt.
Het belangrijkste geheim van bodemherstel ligt echter niet aan de oppervlakte, maar diep eronder.
Het wortelstelsel van gewone tarwe reikt maximaal 1–1,5 meter de grond in. De wortels van Kernza kunnen doordringen tot een diepte van tot 3,5–4,5 meter. Dit gigantische ondergrondse netwerk werkt tegelijkertijd als een natuurlijke pomp en wapening:
- Ophoping van organisch materiaal: Doordat wortels afsterven en opnieuw aangroeien, laten ze enorme hoeveelheden organisch materiaal in de grond achter, waardoor de bodem op natuurlijke wijze wordt bemest en gestructureerd.
- Koolstofvastlegging: De meerjarige plant werkt als een krachtige spons, die kooldioxide uit de atmosfeer diep in de bodem pompt en zo helpt het broeikaseffect tegen te gaan.
Dubbel schild tegen extreem weer
Juist het diepe wortelstelsel maakt Kernza tot het ideale antwoord op de twee grootste plagen van het moderne klimaat: droogtes en abnormale stortbuien.
- Weerstand tegen droogte: Wanneer de bovenste bodemlaag uitdroogt en eenjarige gewassen beginnen af te sterven door gebrek aan vocht, blijft Kernza zich voeden uit diepe watervoerende lagen. Haar wortels bereiken water waar de wortels van gewone tarwe simpelweg niet bij kunnen.
- Bescherming tegen stortbuien en overstromingen: Extreme neerslag, die steeds vaker op agrarische regio's neerkomt, spoelt de bovenste bodemlaag weg (erosie) en spoelt toegediende meststoffen uit naar het grondwater. De dichte zode en de verweven wortels van Kernza houden de bodem stevig vast. Tijdens stortbuien stroomt het water niet in hevige stromen weg en verwoest het de velden niet, maar wordt het als door een spons opgenomen, waardoor het vocht wordt vastgehouden voor latere droge perioden.
Van laboratorium naar de tafel van de consument
Lange tijd werden meerjarige granen als sciencefiction beschouwd, omdat veredelaars er niet in slaagden wilde grassen voldoende groot en overvloedig zaad te laten produceren. De afgelopen jaren heeft het Earth Institute echter enorme vooruitgang geboekt.
Tegenwoordig is Kernza niet langer slechts een experiment op proefvelden. Het graan wordt succesvol commercieel gebruikt. Er wordt meel van gemaakt dat zich onderscheidt door een hoog eiwit- en vezelgehalte en een lage glycemische index. Op de markt zijn al pasta, crackers, vlokken en zelfs ambachtelijk bier verschenen dat met Kernza is gebrouwen. Ecologische merken en grote levensmiddelenconcerns kopen dit graan actief op om hun ecologische voetafdruk te verkleinen.
Uitdagingen voor de toekomst
Ondanks de duidelijke ecologische voordelen staat Kernza voor de belangrijkste agrotechnische uitdaging: opbrengst. Op dit moment blijft die aanzienlijk achter bij traditionele tarwe. Veredelaars gebruiken echter zowel klassieke kruisingsmethoden als moderne genomische technologieën om de korrelgrootte en de totale opbrengst van het gewas jaarlijks te vergroten.
Weerklank in Europa en de wereld
Europese agrariërs en milieuactivisten volgen de Amerikaanse ontwikkelingen op de voet. In het kader van de 'Green Deal' stelt de EU ambitieuze doelen voor het verminderen van het gebruik van pesticiden en het herstel van biodiversiteit. De introductie van meerjarige gewassen zoals Kernza zou een sleutelelement kunnen worden van de Europese strategie voor een duurzame en klimaatneutrale landbouw.
De overgang van eenjarige naar meerjarige granen is niet zomaar het vervangen van de ene plant door de andere. Het is een verandering van het landbouwparadigma zelf: van het uitputten van de natuur naar het herstel ervan, waarbij de boer een oogst krijgt zonder het land te schaden, maar het juist helpt genezen.
