W tureckich lasach odnowionych po pożarze około 75 lat temu wciąż widać, jakie drzewa wówczas posadzono. Pod gęstą jodłą różnorodność roślin gwałtownie spada, podczas gdy sosnowe i cedrowe powierzchnie pozostawiają trawom i krzewom znacznie więcej przestrzeni. Decyzja o gatunku podjęta po ogniu okazała się trwała: nadal określa, jak las wygląda dzisiaj.
W listopadzie 2026 roku w czasopiśmie Plant Biosystems ukazała się praca, w której zbadano kilka historycznych powierzchni doświadczalnych odnowienia lasu w Turcji. Naukowcy porównali drzewostany sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris), jodły kaukaskiej podgatunku equi-trojani (Abies nordmanniana subsp. equi-trojani) i cedru libańskiego (Cedrus libani) z drzewostanami sosny czarnej podgatunku pallasiana (Pinus nigra subsp. pallasiana), które służyły do porównania. W każdym typie drzewostanu mierzono zwarcie koron i oceniano bogactwo gatunkowe runa na niewielkich powierzchniach.
Najsilniej różnice ujawniły się w drzewostanach jodłowych. Przy zwarciu koron 88–97 procent naliczono tam zaledwie 24 gatunków roślin, a na poszczególnych powierzchniach — od 3,2 do 7,0 gatunków. Przeważały rośliny cieniolubne, przystosowane do wilgotnego i zacienionego środowiska. W drzewostanach sosny i cedru bogactwo gatunkowe było wyraźnie wyższe — od 36 do 43 gatunków.
Ważnym wskaźnikiem jest różnorodność beta, czyli to, jak bardzo skład roślin zmienia się z jednej powierzchni na drugą. W drzewostanach jodłowych wyniosła ona 1,57–2,44, w cedrowych — około 1,95, podczas gdy u sosny czarnej — 0,96–1,10, a u sosny zwyczajnej — 1,16–1,38. Innymi słowy, sąsiednie powierzchnie pod jodłą i cedrem różnią się od siebie wyraźnie bardziej niż pod sosnami. Analiza wykazała, że skład runa w dużej mierze zależy od nasłonecznienia, a to z kolei określają gatunek drzew i gęstość koron.
Szczególnie wymowny jest czystek wawrzynolistny (Cistus laurifolius) — krzew typowy dla miejsc niedawnych pożarów. W miarę zamykania się koron jego obfitość spadała: współczynnik korelacji wyniósł r = −0,38 przy p = 0,015. Oznacza to, że wybór gatunku przy odnowieniu wpływa nie tylko na drzewa, ale i na późniejszą zmianę zbiorowisk roślinnych — sukcesję.
Podobny obraz widać także w innych popożarowych lasach Turcji. W pracy dotyczącej sosny kalabryjskiej (Pinus brutia) liczba gatunków między wariantami odnowienia nie różniła się istotnie, jednak skład i struktura roślinności zmieniały się wyraźnie: aktywne zabiegi przenosiły zbiorowisko od leśno-krzewiastego ku jednorocznemu zielnemu. To przypomina, że „odnowić las” i „odnowić zbiorowisko roślinne” to nie to samo.
Z wyników płynie praktyczny wniosek: planując odnowienie po pożarach, warto brać pod uwagę nie tylko sam fakt sadzenia, ale i to, jakie gatunki wybrano i jaki reżim świetlny stworzą one pod okapem. Takie decyzje mogą wpływać na runo przez dziesięciolecia. Rada, by wybierać gatunki dające umiarkowane zwarcie koron, jest rozsądną ekstrapolacją danych: badanie pokazuje związek między zwarciem a różnorodnością, ale nie wynika z niego bezpośrednio uniwersalna zasada dla wszystkich lasów.
