Na kamienistych zboczach u podnóża najwyższego szczytu świata, gdzie wiatr i zimno dyktują swoje prawa, botanicy odkryli roślinę, która nie pasuje do żadnego z wcześniej znanych opisów. Niewielka bylina z rodziny astrowatych, zaledwie 20–26 centymetrów wysokości, o purpurowo-różowych kwiatostanach, z których każdy niesie jedynie pięć kwiatów, została teraz oficjalnie nazwana Melanoseris zhufengensis.
Gatunek opisano na podstawie okazów zebranych w latach 2023 i 2024 w powiecie Tingri, w rezerwacie Qomolangma na terenie Tybetańskiego Regionu Autonomicznego Chin. Roślina występuje na wysokościach 3600–3650 metrów w żwirowych piargach i na łąkach alpejskich. Kwitnienie i owocowanie przypadają na krótki okres od lipca do września. Nazwa zhufengensis nawiązuje do chińskiego imienia góry — Zhufeng, czyli Everest.
Rodzaj Melanoseris liczy około trzydziestu gatunków w regionie himalajsko-tybetańskim. Jego historia jest zawikłana: po opisaniu w 1844 roku nazwa na długo wyszła z użycia, a gatunki rozdzielano między różne rodzaje. Współczesne badania molekularne potwierdziły monofiletyczność rodzaju i jego bogactwo w obrębie podplemienia Lactucinae. Jednak plastyczność morfologiczna i częste przypadki ewolucji retikulacyjnej utrudniają określenie granic gatunków.
Autorzy pracy w czasopiśmie PhytoKeys zastosowali kompleksowe podejście: morfologię, skaningową mikroskopię elektronową niełupek oraz analizę DNA jądrowego ITS i czterech loci plastydowych. Od najbliższych krewnych — M. violifolia i M. rapunculoides — nowy gatunek różni się kształtem liści, owłosieniem okryw, długością i rzeźbą niełupek, a także gładką powierzchnią ich epidermy. Drzewa molekularne potwierdzają odrębność linii, choć między danymi jądrowymi a plastydowymi występuje niezgodność typowa dla rodzaju i związana z dawną hybrydyzacją.
Odkrycie podkreśla, jak słabo zbadane są odległe zbiorowiska alpejskie południowego Tybetu. W ostatnich latach ten sam zespół opisał jeszcze trzy nowe gatunki melanozery z różnych części regionu. Nawet krajobrazy, które co roku odwiedzają tysiące ludzi, wciąż potrafią zaskakiwać, gdy badacze łączą obserwacje terenowe z nowoczesnymi metodami.
Takie znaleziska przypominają, że ochrona ekosystemów górskich to nie tylko ochrona znanych gatunków, lecz także szansa na przyszłe odkrycia, które mogą zmienić nasze rozumienie ewolucji i odporności życia w ekstremalnych warunkach.
