W maju 2026 roku, świętując dwudziestolecie swojego istnienia, profesor Yuemin Li, prezes wykonawczy Xi'an Jiaotong-Liverpool University (XJTLU), ponownie odniósł się do kwestii, które nie dają spokoju krytykom tego niezwykłego uniwersytetu. Gdziekolwiek się pojawia – na konferencjach akademickich, w wywiadach czy publikacjach – Li broni jednego: uniwersytet nie kopiuje ani modelu edukacyjnego Zachodu, ani Wschodu, lecz świadomie je syntetyzuje.
Historia XJTLU rozpoczęła się w 2004 roku, kiedy Xi'an Jiaotong University i University of Liverpool zgodziły się utworzyć wspólny uniwersytet nowego typu. Oficjalnie uczelnia otworzyła swoje podwoje w maju 2006 roku w Suzhou, w prowincji Jiangsu, z pierwszą grupą 164 studentów. W ciągu dwóch dekad uniwersytet przekształcił się w największe w Chinach joint venture, z ponad 26 tysiącami studentów – dziś nie jest to już projekt eksperymentalny, lecz uznana instytucja o międzynarodowym zasięgu.
Istota hybrydowego modelu tkwi w mechanizmie uczenia się „w obie strony”. Na pierwszym etapie studenci opanowują rygorystyczną dyscyplinę, logiczne myślenie i zbiorową odpowiedzialność, odziedziczone po chińskiej tradycji pedagogicznej. Następnie przechodzą do krytycznej analizy, niezależnych badań i debat w małych grupach – metod zapożyczonych z brytyjskiego systemu. Jakość jest kontrolowana przez regularne wizyty wykładowców z University of Liverpool, którzy sprawdzają materiały egzaminacyjne i standardy nauczania; w razie potrzeby angażowani są niezależni eksperci z innych uczelni.
Liczby podawane przez administrację są imponujące: według wewnętrznego badania z 2025 roku, 98% pracodawców absolwentów XJTLU wyraża zadowolenie z ich przygotowania; 83% absolwentów z Chin, którzy kontynuowali naukę za granicą, dostało się na czołowe 50 światowych uniwersytetów. Jednak sami twórcy uniwersytetu szczerze przyznają: te wskaźniki opierają się na własnych badaniach i nie uzyskały jeszcze niezależnej, długoterminowej weryfikacji. Sceptycy wskazują na wzrost liczebności grup, potencjalny wzrost inflacji ocen i rozbieżności w poziomie znajomości języka angielskiego u części studentów. Sam profesor Li nie ukrywa, że konflikty są nieuniknioną ceną spotkania dwóch systemów podejmowania decyzji i kultur edukacyjnych.
Kwestia, która leży u podstaw lokalnych sporów, jest znacznie głębsza: chińskie szkolnictwo wyższe pozostaje stosunkowo zamknięte na wpływy zewnętrzne, a wspólne kampusy mogłyby stać się mostami między kulturami, lecz często odtwarzają stare hierarchie zamiast autentycznej wymiany. Skalowanie takiego modelu wymaga czasu, gotowości obu stron do uczenia się od siebie nawzajem i uznania różnic, a nie tylko przenoszenia praktyk z jednego kontekstu do drugiego.
Co się stanie, jeśli uniwersytety hybrydowe przestaną być postrzegane jako odważny eksperyment i zaczną być postrzegane jako norma dla krajowych systemów szkolnictwa wyższego? Odpowiedź na to pytanie zadecyduje nie tylko o losach XJTLU, ale także o możliwości autentycznego globalnego dialogu w edukacji.
