Trzydziestu doświadczonych praktyków medytacji, każdy z co najmniej dwuletnią regularną praktyką, wykonało w ciągu jednego dnia dwa testy: trzydziestominutową sesję medytacji oddechowej w samotności oraz taką samą sesję w grupie ze wszystkimi uczestnikami. W każdym momencie, gdy uwaga odrywała się od odczuć oddechu, uczestnik naciskał przycisk na urządzeniu — przyrząd rejestrował to zdarzenie z dokładnością do milisekundy, tworząc szczegółowy portret błądzenia umysłu na osi czasu.
Statystyki były zaskakujące: w obu warunkach uczestnicy zarejestrowali mniej więcej taką samą liczbę rozproszeń. Jednak ich rozkład w czasie różnił się zasadniczo. W sesji w samotności fale rozproszeń narastały płynnie, bez wyraźnych skoków — jak szum, równomierny przez pół godziny.
W sesji grupowej obraz był inny: rozproszenia stawały się częstsze stopniowo, osiągając szczyt pod koniec zajęć. Jednak tam, gdzie spodziewano się zobaczyć zmęczenie i irytację, badacze odkryli paradoks: po medytacji grupowej uczestnicy zgłosili znaczące zmniejszenie lęku i mniej wyraźną bezwładność umysłową, oceniane według skali POMS — wskaźnik dobrego samopoczucia, mimo rosnącego „szumu” w głowie.
Badanie opublikowano 28 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie Frontiers in Psychology. Autorzy — Alessio Matiz, Sara Sorella, Giuseppe Pagnoni, Franco Fabbro i Cristiano Crescentini — opracowali projekt w ramach programu MOM (Mindfulness-Oriented Meditation), który koncentruje się na pomiarze i zrozumieniu uwagi kierowanej. Wszyscy uczestnicy byli ekspertami, a nie nowicjuszami w praktyce medytacji, a badanie wykorzystywało rygorystyczny projekt: wewnątrzosobowy (każdy uczestnik przechodził oba warunki), krzyżowy (kolejność sesji była zróżnicowana), z kontrolą zakłóceń akustycznych i bez żadnych instrukcji podczas samej praktyki. Autorzy uczciwie podkreślają ograniczenia: próba trzydziestu osób jest dość mała, każdy scenariusz został wypróbowany tylko raz, a zastosowano wyłącznie pomiary behawioralne bez rejestracji aktywności mózgu.
Wyniki te podważają klasyczne wyobrażenie o medytacji jako procesie czysto indywidualnym, w którym społeczeństwo rzekomo tylko rozprasza i przeszkadza w osiągnięciu głębokiego stanu.
Zgodnie z teorią globalnej przestrzeni roboczej, obecność innych ludzi może podnosić ogólny poziom pobudzenia i czuwania, czyniąc mimowolne myśli bardziej zauważalnymi — nie dlatego, że pojawiają się częściej, ale dlatego, że umysł jest bardziej wrażliwy na ich powstawanie w kontekście społecznym. To jak włączenie światła w ciemnym pokoju: przedmioty były tam zawsze, ale teraz je widzisz.
Alternatywne spojrzenie, oparte na teorii predykcyjnego przetwarzania informacji, proponuje bardziej subtelny mechanizm: obecność innych ludzi zmienia dokładność wewnętrznych przewidywań dotyczących sygnałów z własnego ciała (interocepcji). W samotności umysł może polegać głównie na wewnętrznym modelu odczuć cielesnych; w grupie model ten przesuwa się w stronę uwzględniania sygnałów zewnętrznych — dźwięków oddechu towarzyszy, ruchów, wspólnego rytmu. Równowaga między informacją wewnętrzną a zewnętrzną przechodzi w inny stan, co może zarówno rozpraszać, jak i, paradoksalnie, porządkować doświadczenie.
Obrazowa analogia pomaga uchwycić sedno: wyobraź sobie orkiestrę, w której każdy muzyk słucha nie tylko swojej partii, ale i całego brzmienia. Nawet przy tej samej liczbie błędów ich rozkład w czasie się zmienia, ponieważ zbiorowy rytm wyznacza inną skalę uwagi i percepcji. Tak i tutaj: grupa nie zmniejsza fal mimowolnych myśli, lecz restrukturyzuje ich czasową dynamikę, jednocześnie tworząc sprzyjające tło dla emocjonalnej regeneracji.
Ograniczenia badania są ważne dla uczciwej interpretacji. Nie mierzono korelatów neuronalnych — aktywności mózgu; nie porównywano nowicjuszy z doświadczonymi praktykami w tych samych warunkach; nie śledzono długoterminowych efektów regularnej praktyki w różnych formatach ani wpływu wielkości grupy. Badanie zarejestrowało mikroskopijny wycinek: jak kontekst społeczny przeformatowuje dynamikę spontanicznej myśli podczas skoncentrowanej praktyki oddechowej.
Jeśli te różnice okażą się trwałe przy powtórzeniu na większych próbach, to kliniczne i edukacyjne programy medytacji będą wymagać przemyślenia. Powinny uwzględniać nie tylko technikę oddechu i kierunek uwagi, ale także formę prowadzenia — solo czy w grupie — szczególnie dla osób, które zmagają się z motywacją do samodzielnej praktyki.
