In Californië laait een van de meest opvallende economische debatten van dit najaar op.
Zes winnaars van de Nobelprijs voor de Economie — Daron Acemoglu, Abhijit Banerjee, Peter Diamond, Esther Duflo, Paul Krugman en Joseph Stiglitz — hebben hun steun uitgesproken voor Proposition 40, een initiatief voor een eenmalige belasting op de grootste vermogens van de staat.
Het gaat om een belasting tot 5% op het vermogen van mensen wier belastbare activa meer bedragen dan $1 miljard en die op 1 januari 2026 inwoner van Californië waren. Vastgoed, pensioenrekeningen en enkele andere activa worden niet meegerekend.
Het belangrijkste doel van het initiatief is de gezondheidszorg. 90% van de opgehaalde middelen moet naar medische programma's gaan, en de resterende 10% naar voedselhulp, onderwijsprogramma's en de administratie van de belasting zelf. Volgens schattingen van de autoriteiten kan het gaan om tientallen miljarden dollars aan extra inkomsten, verdeeld over meerdere jaren.
Waarom is deze kwestie juist nu zo opvallend geworden? Californië blijft de thuisbasis van enkele honderden miljardairs, van wie een aanzienlijk deel verbonden is met de technologiesector. Het gezamenlijke vermogen van de Californische miljardairs wordt geschat op ongeveer $2,3 biljoen.
In de afgelopen jaren is hun rijkdom sterk gegroeid, vooral tegen de achtergrond van de hausse in kunstmatige intelligentie. Tegelijk wijzen voorstanders van Proposition 40 erop dat het aandeel van belastingen ten opzichte van de vermogensgroei van de grootste kapitaalbezitters betrekkelijk laag is gebleven.
Juist dat werd een van de belangrijkste argumenten voor een eenmalige belasting op supergrote vermogens.
Maar het debat is allesbehalve eenzijdig.
Tegenstanders van Proposition 40 waarschuwen dat de belasting rijke inwoners ertoe kan aanzetten te verhuizen, de toekomstige belastinginkomsten van de staat kan verlagen en complicaties kan opleveren bij de waardering van particuliere ondernemingen, kunstwerken, intellectueel eigendom en andere activa die men niet eenvoudig in een beursterminal kan opzoeken.
Voorstanders menen daarentegen dat de omvang van het opgebouwde vermogen zo groot is dat een eenmalige heffing de innovatieve economie niet zal ontwrichten, maar de gezondheidszorg wel een aanzienlijke financiële impuls kan geven.
De Nobelprijswinnaars gaan nog verder: zij beschouwen de stemming in Californië als een mogelijk experiment dat andere staten en landen nauwlettend zullen volgen. Als een dergelijk model politiek en economisch levensvatbaar blijkt, kan de discussie over belastingen op de superrijken een nieuwe impuls krijgen, ver buiten Californië.
De stemming vindt plaats op 3 november 2026.
Voorlopig heeft Proposition 40 een kleine voorsprong in de peilingen: ongeveer 52% van de vermoedelijke kiezers is bereid het initiatief te steunen, ongeveer 46% is tegen. Maar er is nog tijd tot de stemming, dus de uitkomst blijft vooralsnog open.
Daarom zal de stemming in november niet alleen voor Californië interessant zijn.
De kwestie reikt hier al veel verder dan één belasting: hoe ver de samenleving bereid is te gaan bij de herverdeling van supergrote vermogens — en of daarbij de investeringen, de innovatie en de aantrekkingskracht van de regio voor het bedrijfsleven behouden kunnen blijven.
Het antwoord daarop zullen nu de kiezers zelf geven.
