Vandaag klinkt in onze rubriek de planeet zelf — met de stem van het mycelium.
De muziek stijgt niet op van een podium en ontstaat niet onder de vingers van een uitvoerder. Haar eerste impulsen ontspringen onder onze voeten — in het uiterst fijne levende netwerk dat tussen boomwortels, stenen en gevallen bladeren loopt.
Deze muziek is met het menselijk oor niet te horen. Maar men kan de elektrische trillingen van het mycelium opvangen, ze omzetten in geluid — en plotseling in een partituur belanden die het bos op dit moment zelf schept.
De Britse musicus, componist en geluidskunstenaar Jason Singh ging naar de bossen van Devon niet om de natuur te laten spelen. Hij kwam als een aandachtige medespeler — met apparatuur, een open oor en de bereidheid om een klank te ontmoeten die nog geen voor de mens vertrouwde vorm heeft gekregen.
Zo ontstond het werk The Intelligence Below — ‘Verstand onder de oppervlakte’: een geluidsinstallatie die in wisselwerking met levend mycelium tot stand kwam.
En vandaag nodigt de planeet ons uit te horen wat altijd al naast ons klonk — alleen was ons gehoor voorheen nog niet op deze frequentie afgestemd.
Het bos in — niet voor geluid, maar voor een ontmoeting
Voor het scheppen van het werk bracht Singh vele uren door in de bossen Fingle en Yarner in het zuidwesten van Engeland.
De musicus sloot bio-elektrische sensoren op het mycelium aan, die veranderingen in de elektrische spanning registreren. Vervolgens werden de verkregen waarden omgezet in geluidsparameters: toonhoogte, ritme, duur en timbre.
Belangrijk om te verduidelijken: paddenstoelen voeren geen melodie uit in menselijke zin, en de apparaten ‘vertalen de taal van de paddenstoelen’ niet letterlijk. Dit is sonificatie — een artistieke en onderzoeksmethode waarbij meetbare gegevens hoorbaar worden.
De richting van de muzikale beweging wordt bepaald door het levende systeem, maar de manier waarop die wordt verklankt, kiest de mens. Daarom hebben we hier niet te maken met een zelfstandige compositie van de paddenstoel en ook niet met een gewoon auteurswerk. Het is een ontmoeting van twee manieren van aanwezigheid in de wereld — van een biologisch proces en van menselijke waarneming.
Een elektrische impuls wordt een noot. Een verandering in spanning wordt een beweging van de melodie. Het onzichtbare krijgt de mogelijkheid zich te manifesteren in een voor ons bereikbaar bereik.
Singh zelf beschrijft dit werk als een poging om af te stemmen op andere levende wezens en de verbinding met hen te voelen.
Muziek die niemand alleen heeft gecomponeerd
Het mooiste aan The Intelligence Below is dat er geen enkele auteur te noemen valt.
Het mycelium brengt een elektrische dynamiek voort. Sensoren vangen de veranderingen daarvan op. Een softwaresysteem vertaalt de gegevens naar geluid. De musicus kiest de vertaalparameters en vormt de ruimte van het werk. Het bos voegt zijn eigen akoestiek toe, de beweging van de lucht, de vochtigheid en de toevalligheid van elk moment. En de luisteraar verbindt alles wat hij hoort tot een persoonlijke ervaring.
Het werk ontstaat niet binnen één deelnemer, maar tussen hen.
Dit is geen poging om de natuur volgens menselijke regels te laten spelen. Eerder een uitnodiging om de vertrouwde controle tijdelijk te laten vieren en te horen wat er in wederzijdse deelname kan ontstaan.
Het mycelium wordt geen muziekinstrument. Het blijft een levend systeem waarvan de processen de mens op een nieuwe manier leert waarnemen.
Levende labyrinten
De installatie maakte deel uit van de tentoonstelling Living Labyrinths: Art and Fungi — ‘Levende labyrinten: kunst en paddenstoelen’, die opent op 3 oktober 2026 in het Royal Albert Memorial Museum & Art Gallery in Exeter en loopt tot 21 februari 2027De voorbereiding van het project nam ongeveer vijf jaar in beslag.
De tentoonstelling verbindt hedendaagse kunst, geschiedenis en mycologie, en toont paddenstoelen niet alleen als bosorganismen, maar ook als deelnemers aan complexe relaties waarvan het leven van hele ecosystemen afhangt.
Naast het werk van Singh worden paddenstoelaquarellen getoond Beatrix Potter. Lang voordat haar beroemde sprookjesfiguren verschenen, bestudeerde zij aandachtig paddenstoelen en maakte zij nauwkeurige botanische afbeeldingen, maar haar bijdrage aan de mycologie bleef tijdens haar leven lang ondergewaardeerd.
De kunstenares Jo Pearl wendde zich tot de geschiedenis Potteromyces asteroxylicola — een fossiele paddenstoel die in 2023 het jaar de naam Potter kreeg.
En Gemma Anderson-Tempini, die samenwerkte met onderzoekers van de medische mycologie van de Universiteit van Exeter, creëerde het werk Myco-Mother. De kunstenares beeldde haar eigen mycobioom af — de gemeenschap van paddenstoelen die in het menselijk lichaam leven — met verf gemaakt van plaatselijke aarde en rode zandsteen.
Zo verandert de tentoonstelling geleidelijk de richting van de blik: van het mycelium onder onze voeten — naar de paddenstoelen in ons.
Wat heeft deze gebeurtenis toegevoegd aan het klinken van de planeet?
We zijn gewend muziek te beschouwen als iets wat de mens maakt: een stem, een snaar, een toets, het ritme van handen. Maar The Intelligence Below stelt voor om het moment waarop een werk ontstaat zelf te verruimen.
De wereld om ons heen is vervuld van processen die niet op de onze hoeven te lijken om een eigen waarde te bezitten. Een boom, een mycelium, een mens, een apparaat en een bosruimte bestaan hier niet los van elkaar: elk behoudt zijn eigen aard en neemt tegelijk deel aan het ontstaan van een nieuwe ervaring.
Juist daarom horen wij niet zomaar een vertaling van elektrische impulsen. Wij horen het resultaat van een ontmoeting.
Het leven is al vervuld van beweging, uitwisseling en trilling. De mens voegt er geen magie aan toe — hij richt de aandacht daarop waar die altijd al aanwezig was.
En dan ontstaat uit het onzichtbare netwerk muziek die geen enkele auteur heeft. Er is slechts een levende ruimte van medeschepping, waar elke vorm op zijn eigen manier klinkt, en een hartelijke deelname deze stemmen verbindt tot één oneindig zich ontvouwende symfonie.
De wereld begint niet te klinken op het moment dat wij de sensoren aansluiten.
Op dat moment sluiten wij ons eindelijk aan bij haar klank.
