Các nhà lãnh đạo NATO sẽ nhóm họp vào ngày 7–8 tháng 7 năm 2026 tại Ankara trong bối cảnh những hoài nghi về sự sẵn lòng của Mỹ trong việc bảo vệ châu Âu trước mối đe dọa tiềm tàng từ Nga ngày càng tăng cao. Mặc dù nỗi lo ngại của người châu Âu thỉnh thoảng vẫn xuất hiện trong quá khứ, nhưng mức độ bất ổn chính trị hiện nay liên quan đến các cam kết của Mỹ dường như đang trở nên gay gắt chưa từng thấy trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị đương đại.
Các chuyên gia, bao gồm cả những người từ Đại học Northeastern, cho rằng nỗi lo của châu Âu là có cơ sở, dù Nga ít có khả năng sẵn sàng cho một cuộc xung đột quân sự trực diện với Anh, Pháp hay Đức. Hơn nữa, sau hai năm giao tranh khốc liệt tại Ukraine, Moscow hiện không sở hữu đủ lực lượng để tiến hành một cuộc tấn công tổng lực vào NATO. Tuy nhiên, châu Âu vẫn còn nhiều điểm yếu: hệ thống phòng thủ cần được hiện đại hóa, trong khi việc triển khai vũ khí hạng nặng sẽ phải mất nhiều năm mới hoàn tất.
Chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh tại Ankara tập trung vào ba ưu tiên then chốt: đẩy nhanh tốc độ tăng chi tiêu quốc phòng, nâng cao năng lực sản xuất của tổ hợp công nghiệp quốc phòng và duy trì hỗ trợ dài hạn cho Ukraine. Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang nỗ lực biến những lời hứa tích tụ bấy lâu thành các kết quả cụ thể và những khoản đầu tư thực chất.
Một bước ngoặt lịch sử đã diễn ra tại hội nghị thượng đỉnh ở Hague vào tháng 6 năm 2025, khi tất cả các quốc gia NATO (ngoại trừ Tây Ban Nha) cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP vào năm 2035. Con số này cao hơn gấp đôi mục tiêu 2% trước đây được đưa ra vào năm 2014. Trong năm 2025, các nước châu Âu và Canada đã tăng chi tiêu quốc phòng thêm 20%, tương đương 139 tỷ USD giá trị danh nghĩa. Đức là quốc gia quyết liệt nhất: vào tháng 3 năm 2025, Quốc hội liên bang (Bundestag) đã phê duyệt một sự thay đổi hiến pháp chưa từng có tiền lệ, cho phép chính phủ huy động 1.000 tỷ Euro từ nợ công để đầu tư vào quốc phòng và cơ sở hạ tầng. Theo kế hoạch của Thủ tướng Friedrich Hertz, ngân sách quân sự của Berlin dự kiến sẽ đạt 162 tỷ Euro vào năm 2029, vượt qua tổng chi tiêu của cả Pháp và Anh cộng lại.
Châu Âu đang chuyển hướng mạnh mẽ sang sức mạnh quân sự truyền thống, không chỉ đầu tư vào các hệ thống chiến đấu và quân số, mà còn vào cơ sở hạ tầng chiến lược, độc lập năng lượng và an ninh mạng. Sự chuyển dịch này một phần xuất phát từ bài học về sự tổn thương khi phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Nga, cũng như nhu cầu giảm bớt sự phụ thuộc chiến lược vào Mỹ trong các tình huống khủng hoảng.
Các nhà phân tích và giới lãnh đạo Đông Âu kết luận rằng nếu Mỹ cắt giảm hoặc chấm dứt sự tham gia vào NATO, Ukraine sẽ đối mặt với nguy cơ rơi vào tầm kiểm soát của Nga. Đồng thời, các nhà lãnh đạo châu Âu đang kỳ vọng vào một sự "lạc quan thận trọng" và mong muốn nhận được sự khẳng định về tính bất khả xâm phạm của Điều 5 (điều khoản về phòng thủ tập thể), dù sự khó đoán của chính trường Mỹ hiện tại khiến niềm tin này trở nên mong manh.
Điều gì thực sự ẩn sau những lời thề thốt chính thức về "cam kết sắt đá" đối với phòng thủ tập thể — một cuộc tái phân bổ trách nhiệm nền tảng trong liên minh, sự lớn mạnh thực sự của trụ cột châu Âu trong NATO hay chỉ là một sự trấn an tạm thời trước khi nổ ra những đợt sóng gió mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương? Câu trả lời sẽ định hình phần lớn cấu trúc an ninh Âu - Mỹ trong tương lai.
