De regeringsleiders van de NAVO-landen komen op 7 en 8 juli 2026 in Ankara bijeen tegen de achtergrond van groeiende twijfels over de bereidheid van de VS om Europa te verdedigen tegen een mogelijke Russische dreiging. Hoewel Europese zorgen hierover met regelmaat de kop opstaken, bereikt de huidige politieke onzekerheid over de Amerikaanse betrokkenheid een ongekend scherp dieptepunt binnen de context van de huidige geopolitieke crisis.
Deskundigen, onder meer van de Northeastern University, menen dat de Europese angsten gegrond zijn, ook al is het onwaarschijnlijk dat Rusland uit is op een direct militair conflict met Groot-Brittannië, Frankrijk of Duitsland. Bovendien beschikt Moskou na twee jaar van hevige strijd in Oekraïne niet over voldoende troepen voor een grootschalig offensief tegen de NAVO. Tegelijkertijd blijft Europa kwetsbaar: de defensiesystemen zijn aan modernisering toe en het zal nog jaren duren voordat zwaar materieel volledig is ingezet.
De agenda van de top in Ankara richt zich op drie hoofdprioriteiten: het sneller verhogen van de defensie-uitgaven, het versterken van de industriële capaciteit van de defensiesector en langetermijnsteun aan Oekraïne. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte streeft ernaar om de gedane toezeggingen om te zetten in tastbare resultaten en investeringen.
Een historisch keerpunt vond plaats tijdens de top in Den Haag in juni 2025, waar alle NAVO-lidstaten (behalve Spanje) toezegden hun defensie-uitgaven tegen 2035 te verhogen naar 5% van het bbp. Dit is meer dan een verdubbeling van de eerdere norm van 2% uit 2014. In 2025 hebben de Europese landen en Canada hun defensiebudgetten al met 20% verhoogd, wat in nominale termen neerkomt op 139 miljard dollar. Duitsland ging hierin het verst: in maart 2025 keurde de Bondsdag een ongekende grondwetswijziging goed, die de regering in staat stelde om 1 biljoen euro aan staatsschuld te besteden aan defensie en infrastructuur. Volgens de plannen van bondskanselier Friedrich Hertz moet de militaire begroting van Berlijn tegen 2029 de 162 miljard euro aantikken — een bedrag dat hoger ligt dan de gezamenlijke uitgaven van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk samen.
Europa richt zich nu fundamenteel op traditionele militaire slagkracht en investeert niet alleen in wapensystemen en manschappen, maar ook in strategische infrastructuur, energie-onafhankelijkheid en cyberveiligheid. Deze koerswijziging is deels ingegeven door de eerdere kwetsbaarheid voor de import van Russische energie en de noodzaak om de strategische afhankelijkheid van de VS in kritieke situaties te verminderen.
Wanneer de Verenigde Staten hun bijdrage aan de NAVO zouden verminderen of beëindigen, loopt Oekraïne het risico onder Russische controle te vallen, zo concluderen analisten en Oost-Europese leiders. Tegelijkertijd spreken Europese leiders de hoop uit op een teken van 'voorzichtig optimisme' en op een bevestiging van de onschendbaarheid van Artikel 5 (het beginsel van collectieve defensie), al laat de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse koers weinig ruimte voor zekerheid.
Wat gaat er werkelijk schuil achter de officiële eden van 'onvoorwaardelijke trouw' aan de collectieve defensie — een fundamentele herverdeling van verantwoordelijkheden binnen het bondgenootschap, een daadwerkelijke versterking van de Europese pijler van de NAVO of een tijdelijke sussen van de gemoederen voor een nieuwe ronde van trans-Atlantische meningsverschillen? Het antwoord zal grotendeels bepalend zijn voor de toekomstige architectuur van de Euro-Atlantische veiligheid.
