Przywódcy państw NATO spotykają się 7–8 lipca 2026 roku w Ankarze w obliczu narastających wątpliwości co do gotowości Stanów Zjednoczonych do obrony Europy przed ewentualnym zagrożeniem ze strony Rosji. Choć europejskie obawy pojawiały się już wcześniej, obecny poziom niepewności politycznej dotyczącej amerykańskich deklaracji wydaje się bezprecedensowo wysoki w kontekście współczesnego kryzysu geopolitycznego.
Eksperci, w tym specjaliści z Northeastern University, uważają, że obawy Europejczyków są uzasadnione, mimo że Rosja raczej nie jest gotowa na bezpośredni konflikt zbrojny z Wielką Brytanią, Francją czy Niemcami. Co więcej, po dwóch latach intensywnych walk na Ukrainie Moskwa nie dysponuje wystarczającymi siłami do przeprowadzenia pełnoskalowej ofensywy przeciwko NATO. Jednocześnie Europa pozostaje narażona na ataki: jej systemy obronne wymagają modernizacji, a rozmieszczenie ciężkiego uzbrojenia zajmie całe lata.
Agenda szczytu w Ankarze koncentruje się na trzech kluczowych priorytetach: przyspieszeniu wzrostu wydatków na obronność, zwiększeniu potencjału przemysłowego sektora zbrojeniowego oraz długofalowym wsparciu dla Ukrainy. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte dąży do przekucia dotychczasowych obietnic w konkretne rezultaty i inwestycje.
Do historycznego przełomu doszło na szczycie w Hadze w czerwcu 2025 roku, kiedy wszystkie państwa NATO (z wyjątkiem Hiszpanii) zobowiązały się do podniesienia wydatków obronnych do poziomu 5% PKB do 2035 roku. To ponad dwukrotnie więcej niż poprzedni cel wynoszący 2%, ustalony w 2014 roku. W 2025 roku kraje europejskie i Kanada zwiększyły już nakłady na obronność o 20% – co nominalnie przełożyło się na 139 miliardów dolarów. Niemcy poszły najdalej: w marcu 2025 roku Bundestag zatwierdził bezprecedensową zmianę w konstytucji, która pozwoliła rządowi na skierowanie 1 biliona euro z długu publicznego na obronność i infrastrukturę. Zgodnie z planem kanclerza Friedricha Hertza, budżet wojskowy Berlina ma osiągnąć 162 miliardy euro do 2029 roku – to kwota wyższa niż wydatki Francji i Wielkiej Brytanii łącznie.
Europa radykalnie zmienia swój kurs na tradycyjną potęgę militarną, inwestując nie tylko w systemy bojowe i zasoby ludzkie, ale także w infrastrukturę strategiczną, niezależność energetyczną oraz cyberbezpieczeństwo. Reorientacja ta wynika częściowo z doświadczeń związanych z uzależnieniem od rosyjskich surowców energetycznych oraz konieczności ograniczenia strategicznej zależności od USA w scenariuszach kryzysowych.
Jeśli USA ograniczą lub wycofają swój udział w NATO, Ukraina ryzykuje dostanie się pod rosyjską kontrolę – do takiego wniosku dochodzą analitycy i liderzy z Europy Wschodniej. Jednocześnie europejscy przywódcy liczą na wykazanie „ostrożnego optymizmu” i uzyskanie potwierdzenia nienaruszalności Artykułu 5 (dotyczącego zbiorowej obrony), choć nieprzewidywalność amerykańskiej polityki pozostawia niewiele miejsca na pewność.
Co kryje się za oficjalnymi zapewnieniami o „żelaznym zobowiązaniu” do zbiorowej obrony – fundamentalna zmiana podziału odpowiedzialności w sojuszu, autentyczne wzmocnienie europejskiego filaru NATO czy jedynie tymczasowe uspokojenie nastrojów przed kolejną falą transatlantyckich sporów? Odpowiedź na to pytanie w dużej mierze zdeterminuje przyszłą architekturę bezpieczeństwa euroatlantyckiego.
