Hệ miễn dịch của con người vận hành giống như một dàn nhạc được tinh chỉnh: mỗi nhạc cụ phải cất tiếng và im lặng đúng lúc. Khi "nút tắt" tối quan trọng mang tên CTLA-4 bị hỏng do lỗi di truyền, dàn nhạc ấy sẽ trở nên hỗn loạn. Các tế bào miễn dịch bắt đầu tấn công chính các mô của cơ thể, gây ra tình trạng viêm mãn tính, tổn thương đường ruột, rối loạn thành phần máu và làm tăng khả năng nhiễm trùng.
Thiếu hụt protein CTLA-4 là một căn bệnh di truyền hiếm gặp, thường khởi phát ngay từ thời thơ ấu. Cho đến nay, việc điều trị chủ yếu chỉ xoay quanh việc ức chế hoạt động quá mức của hệ miễn dịch bằng thuốc hoặc trong những trường hợp nghiêm trọng nhất là ghép tủy xương với nhiều rủi ro tiềm ẩn.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học College London (UCL) phối hợp cùng tổ chức từ thiện LifeArc, Cơ quan Truyền máu và Cấy ghép Quốc gia Anh và Bệnh viện Nhi Great Ormond Street đã đề xuất một phương pháp mới. Họ đang phát triển một liệu pháp, trong đó các tế bào lympho T của chính bệnh nhân được tách chiết, sau đó sử dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 để khắc phục lỗi di truyền trước khi đưa các tế bào đã biến đổi trở lại cơ thể.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy sau khi chỉnh sửa, các tế bào bắt đầu sản sinh trở lại protein CTLA-4 có chức năng và kiềm chế hiệu quả sự kích hoạt quá mức của hệ miễn dịch trong môi trường phòng thí nghiệm. Dự án hiện đang chuyển sang giai đoạn tiếp theo là chuẩn bị vector virus và sản xuất chế phẩm tế bào cho giai đoạn một của thử nghiệm lâm sàng.
Sau khi nhận được các giấy phép cần thiết từ cơ quan quản lý, giai đoạn đầu của nghiên cứu dự kiến sẽ bắt đầu vào năm 2028. Kế hoạch sẽ có sự tham gia của tối đa tám bệnh nhân trong độ tuổi từ 1 đến 65.
Việc sản xuất vector virus sẽ do Cơ quan Truyền máu và Cấy ghép Quốc gia Anh đảm nhiệm, trong khi khâu chế biến tế bào sẽ được thực hiện tại Bệnh viện Nhi Great Ormond Street. Các thử nghiệm lâm sàng cũng sẽ được triển khai tại Đại học College London và Bệnh viện Royal Free London. Sự hợp tác giữa các trường đại học, cơ quan y tế công lập và các tổ chức từ thiện cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của việc phát triển các phương pháp điều trị gen cá thể hóa cho những căn bệnh hiếm gặp.
Theo Tiến sĩ Thomas Fox, nhà nghiên cứu chính, việc sửa lỗi di truyền trực tiếp trong tế bào lympho T của bệnh nhân cho phép tác động vào căn nguyên của bệnh thay vì chỉ làm giảm các triệu chứng. Giáo sư Claire Booth nhấn mạnh rằng mục tiêu cốt lõi của dự án là biến những thành tựu khoa học cơ bản thành các phương pháp điều trị thực tiễn cho trẻ em và người lớn mắc chứng rối loạn miễn dịch di truyền nghiêm trọng.
Đại diện các tổ chức hỗ trợ bệnh nhân suy giảm miễn dịch cũng đánh giá dự án là một bước tiến quan trọng. Đối với nhiều gia đình đang phải sống chung với căn bệnh hiếm gặp này, dự án mở ra triển vọng về một lựa chọn điều trị hoàn toàn mới.
Nếu các thử nghiệm lâm sàng xác nhận được độ an toàn và hiệu quả, phương pháp này có thể trở thành nền tảng để điều trị các chứng suy giảm miễn dịch di truyền hiếm gặp khác. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch rộng lớn hơn của y học di truyền hiện đại — từ việc kiểm soát triệu chứng suốt đời sang loại bỏ tận gốc nguyên nhân gây bệnh bằng chính tế bào của bệnh nhân.
Dự án này đại diện cho một bước đột phá đáng kể trong việc điều trị các chứng suy giảm miễn dịch di truyền hiếm gặp. Việc triển khai thành công liệu pháp dựa trên chỉnh sửa gen để khắc phục tình trạng thiếu hụt CTLA-4 có thể thay đổi căn bản tiên lượng bệnh cho bệnh nhân, thay thế các phương pháp điều trị nặng nề và không phải lúc nào cũng hiệu quả bằng liệu pháp cá thể hóa chính xác.
Đây là một bước đi quan trọng trên con đường hướng tới nền y học mới của tương lai.
