Tại sao da của hai người cùng tuổi lại có thể trông hoàn toàn khác nhau? Và tại sao trên cùng một khuôn mặt, một số vùng lại lão hóa nhanh hơn những vùng khác? Các nhà khoa học ngày càng đi đến kết luận rằng điều này không chỉ do ánh nắng, di truyền hay lối sống. Có thể, các tế bào da không ngừng trao đổi thông tin về tuổi tác của chúng – và chúng làm điều đó bằng những «bưu kiện» sinh học tí hon.
Đó là các túi ngoại bào, hay còn gọi là ngoại bào nang (exosomes). Chúng là những bong bóng siêu nhỏ mà các tế bào liên tục tiết ra môi trường xung quanh. Bên trong chúng chứa protein, RNA, lipid và các tín hiệu khác có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của các tế bào lân cận.
Đồng thời, các nhà khoa học ngày càng sử dụng rộng rãi đồng hồ biểu sinh – một trong những phương pháp chính xác nhất để xác định tuổi sinh học của mô. Chúng đánh giá sự thay đổi trong quá trình methyl hóa DNA và cho biết tế bào đã «già» đi bao nhiêu theo chương trình phân tử của nó, chứ không phải theo ngày sinh của người đó.
Các tác giả của bài báo mới cho rằng hai hiện tượng này có mối liên hệ chặt chẽ.
Theo giả thuyết của họ, ngoại bào nang có thể vận chuyển không chỉ các phân tử, mà còn là thông tin đặc biệt về tuổi sinh học. Khi nhận được tín hiệu như vậy, các tế bào lân cận có thể thay đổi hoạt động của các gen liên quan đến phục hồi mô, tổng hợp collagen, elastin và bảo vệ khỏi viêm nhiễm. Như vậy, các tế bào dường như đang «nói chuyện» với nhau và có thể truyền cho nhau tín hiệu lão hóa hoặc, ngược lại, phục hồi.
Điều này đặc biệt rõ rệt ở da. Sau khi tiếp xúc với tia cực tím, viêm mãn tính hoặc căng thẳng cực độ, thành phần của ngoại bào nang thay đổi. Các nguyên bào sợi bắt đầu tiết ra các phân tử tín hiệu khác, có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa biểu sinh của các tế bào xung quanh. Điều này giúp giải thích tại sao hậu quả của cháy nắng hoặc căng thẳng kéo dài theo thời gian không chỉ trở nên rõ rệt ở vùng bị tổn thương mà còn ở các mô lân cận.
Cái nhìn này thay đổi bức tranh lão hóa thông thường. Nếu trước đây sự chú ý chủ yếu tập trung vào sự tích tụ đột biến, stress oxy hóa và giảm khả năng phân chia của tế bào, thì nay, giao tiếp giữa các tế bào trở nên nổi bật. Lão hóa có thể không chỉ là quá trình nội tại của mỗi tế bào, mà còn là kết quả của sự trao đổi thông tin liên tục giữa chúng.
Điều quan trọng cần hiểu là hiện tại chưa có phương pháp trẻ hóa mới. Đây là một công trình mang tính khái niệm, kết hợp dữ liệu hiện có và đề xuất một mô hình mới về những gì đang xảy ra. Các nhà khoa học vẫn còn phải chứng minh bằng thực nghiệm liệu ngoại bào nang có thực sự có khả năng thay đổi trực tiếp diễn biến của đồng hồ biểu sinh hay không.
Nếu giả thuyết này được xác nhận, trong tương lai có thể xuất hiện các phương pháp không chỉ chống lại hậu quả của lão hóa, mà còn thay đổi chính các tín hiệu mà tế bào trao đổi với nhau. Có lẽ, một ngày nào đó y học sẽ học cách làm chậm quá trình lão hóa sinh học của mô bằng cách điều chỉnh cuộc đối thoại phân tử này.
Đôi khi những khám phá quan trọng nhất không phải là khi chúng ta tìm thấy một phân tử mới, mà là khi chúng ta hiểu cách các tế bào nói chuyện với nhau. Có lẽ, chính ngôn ngữ vô hình này sẽ là một trong những chìa khóa để giữ gìn sự trẻ trung của làn da.
