Mỗi năm, hàng nghìn con vẹt bị thu giữ từ các đường dây buôn bán bất hợp pháp được đưa vào các trung tâm phục hồi tại Mỹ Latinh. Tuy nhiên, nhiều con trong số đó phải sống suốt đời trong cảnh cầm tù vì thiếu các kỹ năng sinh tồn cần thiết ngoài tự nhiên. Một nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng các bài huấn luyện bay tự do được bắt đầu vào độ tuổi thích hợp sẽ giúp tăng đáng kể cơ hội sống sót của chúng sau khi được thả.
Nghiên cứu này, được đăng tải trên tạp chí Bird Conservation International, do các nhà khoa học tại Đại học Texas A&M phối hợp cùng tổ chức Bird Recovery International và Fundación Loros thực hiện. Họ đã tiến hành thử nghiệm trên 18 cá thể vẹt Amazon đầu vàng (Amazona ochrocephala) bị tịch thu khi còn là chim non. Những chú chim này được huấn luyện theo phương pháp bay tự do, giúp chúng rèn luyện kỹ năng vào đúng giai đoạn mà vẹt non ngoài tự nhiên thường rời tổ.
Các chương trình phục hồi truyền thống thường nuôi nhốt chim cho đến khi chúng trưởng thành hoàn toàn. Trong khoảng thời gian này, chúng hình thành những thói quen thích nghi với môi trường lồng cũi nhưng lại vô dụng, thậm chí là nguy hiểm khi ở trong rừng sâu. Phương pháp bay tự do đã giải quyết vấn đề này bằng cách dần dần làm quen chim với những chuyến bay dài, khả năng định hướng không gian và tương tác bầy đàn ngay khi chúng còn trẻ và dễ tiếp thu nhất.
Sau khi được thả tự do, cả 18 cá thể vẹt đều thường xuyên quay lại các máng ăn, duy trì sự gắn kết bầy đàn và cư trú gần khu vực thả. Sau một tháng, tỷ lệ chim quay lại máng ăn đạt 94%, sau ba tháng là 89% và sau một năm vẫn duy trì ở mức 72%. Những con số này minh chứng cho việc đa số chim đã thích nghi thành công với môi trường mới.
Sự phối hợp với cộng đồng địa phương cũng đóng một vai trò then chốt trong dự án. Đội ngũ nhân viên quỹ đã tổ chức các buổi học tại trường học, đăng tải thông tin trên mạng xã hội và kêu gọi người dân báo cáo mỗi khi nhìn thấy chim. Nhờ vậy, họ đã kịp thời cứu giúp hai chú chim gặp nạn và giảm thiểu tối đa những rủi ro khi chim tiếp xúc với con người.
Phương pháp này đặc biệt có giá trị vì nó cho phép phát triển đồng thời nhiều kỹ năng: từ bay lượn, tìm kiếm thức ăn đến phản xạ trước kẻ thù và định hướng. Khác với các bài tập riêng lẻ, quy trình này mô phỏng quá trình học tập tự nhiên trong môi trường hoang dã. Các nhà khoa học cũng lưu ý rằng các mối liên kết xã hội trong bầy giúp chim non sống sót tốt hơn, bởi kẻ săn mồi sẽ khó tấn công các cá thể khi chúng đi theo nhóm.
Thành công của dự án đã mở ra triển vọng áp dụng cho các loài chim khác và ở những khu vực địa lý khác nhau. Nhóm tác giả hy vọng sẽ điều chỉnh phương pháp này để phù hợp với các loài vẹt nhỏ hơn cũng như những cá thể chim lớn tuổi hơn. Bên cạnh đó, mạng lưới Parrot Release Network vừa được thành lập đã quy tụ gần 300 chuyên gia trên toàn thế giới để cùng chia sẻ kinh nghiệm.
Nghiên cứu cho thấy việc huấn luyện đúng cách và kịp thời cho chim bị tịch thu có thể biến gánh nặng quá tải tại các trung tâm cứu hộ thành cơ hội để khôi phục quần thể loài. Đây không chỉ đơn thuần là việc cứu sống từng cá thể riêng lẻ, mà còn là bước tiến quan trọng trong việc đưa các loài chim trở lại những nơi chúng từng bị tuyệt diệt.
Kết luận cốt lõi rất đơn giản: nếu chúng ta cho loài chim cơ hội được học hỏi vào đúng thời điểm và trong môi trường phù hợp, nhiều con trong số đó thực sự có thể trở lại cuộc sống tự do trọn vẹn.
