Báo cáo "Hành tinh sống" mới của WWF cho năm 2026 vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại: trong nửa thế kỷ, các quần thể động vật có xương sống hoang dã được theo dõi đã suy giảm trung bình 73 %. Đằng sau con số này là gần 36 nghìn xu hướng của 5790 loài — từ động vật lưỡng cư đến bò sát. Tuy nhiên, đằng sau những con số ảm đạm ấy cũng hiện lên một thực tế khác: thiên nhiên có thể phục hồi khi con người ngừng cản trở và bắt đầu giúp đỡ.
Chỉ số Hành tinh sống không ghi nhận sự biến mất hoàn toàn của động vật, mà là mức thay đổi trung bình về số lượng của các nhóm được theo dõi. Những tổn thất nặng nề nhất rơi vào Mỹ Latinh, châu Phi và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ở châu Âu và Bắc Mỹ, đòn giáng mạnh nhất vào đa dạng sinh học đã xảy ra trong giai đoạn sớm hơn, nên sau năm 1970 mức suy giảm trông bớt bi thảm hơn. Những nguyên nhân chính là mất mát và suy thoái môi trường sống, khai thác quá mức, biến đổi khí hậu, ô nhiễm và các loài xâm lấn.
Gốc rễ mang tính hệ thống của vấn đề nằm sâu hơn: ở cách tổ chức năng lượng, nông nghiệp và tài chính. Trong năm 2023, 7,3 nghìn tỷ đô la đã chảy vào các ngành gây hại cho thiên nhiên, trong khi chỉ có 220 tỷ đô la dành cho bảo tồn và phục hồi. Những lệch lạc như vậy nuôi dưỡng một vòng luẩn quẩn, trong đó biến đổi khí hậu và mất môi trường sống củng cố lẫn nhau.
Tuy vậy, báo cáo đưa ra những ví dụ cụ thể về việc đã đảo ngược được tình thế. Số lượng hổ đã tăng từ 3200 cá thể vào năm 2010 lên khoảng 5700 hiện nay. Cá ngừ vây xanh Đại Tây Dương đã thoát khỏi nhóm loài bị đe dọa. Rùa biển xanh lần đầu tiên được chuyển sang nhóm "ít quan tâm nhất". Ở Nam Phi, các quần thể voi ổn định hoặc gia tăng ở những nơi cộng đồng địa phương tự quản lý không gian chung.
Những thành công này là kết quả của nhiều năm nỗ lực có mục tiêu: cấm săn bắt, thành lập các khu bảo tồn, các hiệp định quốc tế và sự tham gia của người dân địa phương. Chúng cho thấy thiên nhiên đáp lại những hành động đúng đắn, ngay cả khi bối cảnh chung vẫn còn bất lợi.
Quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đã cho thấy những chuyển dịch mang tính hệ thống có thể tăng tốc như thế nào. Điện mặt trời ở EU trong năm 2025 lần đầu tiên vượt qua nhiên liệu hóa thạch. Những bước ngoặt như vậy xuất hiện khi công nghệ và chính sách vượt qua ngưỡng cản trở và bắt đầu củng cố lẫn nhau.
Để mở rộng những thắng lợi cục bộ này ra quy mô toàn cầu, cần tái cấu trúc các dòng tài chính và hệ thống sản xuất sao cho việc bảo vệ thiên nhiên trở nên có lợi hơn việc hủy hoại nó. Báo cáo của WWF nhắc nhở: vẫn còn thời gian cho những thay đổi như vậy, và mỗi ví dụ thành công đều chứng minh rằng điều đó là khả thi.
