Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 4 Eylül 2026 tarihinde Haritayı Düzeltin başlıklı önemli bir kararı oylayarak kabul etti. Bu belge, geleneksel Merkator haritası yerine Equal Earth projeksiyonunun daha geniş çapta kullanılmasını teşvik ediyor.
Togo tarafından Afrika Birliği'nin desteğiyle sunulan bu karar tasarısı, Fransa ve İngiltere dahil olmak üzere 164 devletin onayıyla kabul edildi. Yalnızca ABD ret oyu kullanırken, altı ülke çekimser kaldı.
1569 yılında geliştirilen Merkator projeksiyonu, boyutları ciddi şekilde çarpıtmaktadır. Örneğin, bu haritada Afrika kıtası Grönland ile benzer büyüklükte görünse de gerçekte 14 kat daha büyüktür. 2018 yılında bir grup kartograf tarafından oluşturulan Equal Earth ise kıtaların gerçek alanlarını korumayı amaçlamaktadır.
Afrika Birliği, bu projeksiyonu Şubat ayında onaylamıştı. Şimdi ise BM kararı, ölçeklerin doğru yansıtılmasının kritik olduğu okullarda, medyada ve uluslararası kuruluşlarda bu sistemin kullanılmasını tavsiye ediyor.
Karar metni bağlayıcı bir nitelik taşımıyor ve navigasyon gibi alanlarda Merkator kullanımını yasaklamıyor. Sadece, çarpıtmaların algıyı olumsuz etkileyebileceği durumlarda eşit alanlı haritaların tercih edilmesini öneriyor.
Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, oylama öncesinde yaptığı konuşmada, adil bir dünyanın adil bir harita ile başladığını vurguladı.
Peki bu konu neden bu kadar önem taşıyor? Çünkü dünya haritasını çoğumuz ilk kez okul sıralarında görüyoruz.
Bir çocuk yıllarca Avrupa ve Kuzey Amerika'nın devasa, Afrika'nın ise oldukça küçük göründüğü bir haritaya bakarsa, bu durum bölgelerin dünya üzerindeki etkisi ve konumu hakkında bilinçaltında bir algı oluşturur.
Girişimin destekçileri, haritacılıktaki çarpıtmaların sadece coğrafi bir mesele olmadığını, aynı zamanda bir algı sorunu olduğunu savunuyor.
Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey'in ifade ettiği gibi, adil bir dünya için haritaların gerçeği yansıtması şarttır.
Equal Earth projeksiyonu Afrika'yı özel olarak büyütmez, sadece tüm kıtaları doğru orantılı boyutlarda gösterir. Merkator projeksiyonu kutuplara yakın bölgeleri genişletip ekvatoral bölgeleri daralttığı için, eşit alanlı bir sisteme geçildiğinde Afrika, Güney Amerika ve Güney Asya görsel olarak daha belirgin hale gelir.
Equal Earth, küresel bir eşit alanlı projeksiyon olduğu için tüm kıtaların görünümünü değiştirir. Afrika'nın tartışmalarda öne çıkması, görsel olarak en çok küçültülen bölge olmasından kaynaklanmaktadır.
Afrika Birliği, daha doğru haritalara geçişi Şubat 2026'dan beri destekliyor. Şimdi bu fikir BM Genel Kurulu düzeyinde karşılık buldu.
Togo, yeni projeksiyonu yıl sonuna kadar okul müfredatına dahil etmeyi planlıyor. Fransa da eğitim materyallerinde daha doğru haritalara geçişi desteklediğini açıkladı.
ABD temsilcisi ise kararı ideolojik bir gündem olarak nitelendirerek, dünyanın gerçek sorunlarından bir sapma olduğunu savundu.
Ancak destekçiler, dünya haritasının bir dil olduğunu ve bu dilin bazı bölgeleri olduğundan küçük göstererek düşünce yapımızı etkilediğini belirtiyor.
Avrupa ülkelerinin çoğu Fransa, İngiltere, Almanya, İtalya, İspanya ve Polonya dahil olmak üzere kararı destekledi. Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna ise çekimser kaldı.
Bu çekimserliğin nedeni harita projeksiyonu değil, bazı Equal Earth sürümlerinde geçici olarak işgal altındaki Ukrayna topraklarının gösterilme biçimiyle ilgili siyasi kaygılardı.
Sonuç olarak, hiçbir Avrupa ülkesi karara karşı çıkmadı; tek ret oyu ABD'den geldi.
Harita sadece bir görsel değil, insanın dünyayı görme biçimidir. Eğer oranlar çarpıksa, hangi ülkenin merkezi veya önemli olduğu algısı da bozulabilir.
Bu BM kararı, dünyayı daha doğru bir perspektifle görme çabasıdır. Belki de yüzyıllar sonra ilk kez, alışılagelmiş bir optik yanılsamadan kurtulma yolunda atılmış bir adımdır.
