Washington ve Tahran yalnızca değerlendirmelerde değil, aynı zamanda son dönemdeki mutabakatların yorumlanmasında da görüş ayrılığı yaşıyor. Başkan Yardımcısı JD Vance de dahil olmak üzere Amerikalı yetkililer, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEK) müfettişlerinin dönüşünü kabul ettiğini kamuoyuna açıkça beyan ederken, İran tarafı bu iddiaları kategorik olarak reddediyor; bu durum ise varılan mutabakatın gerçekliğini ciddi şekilde tartışmaya açıyor.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 22 Haziran'da İsviçre'de düzenlediği basın toplantısında, İran heyetinin UAEK müfettişlerini nükleer tesislerine yeniden davet etmeyi kabul ettiğini ve uzmanların bu hafta içinde ülkeye gelebileceğini duyurdu. Bu sözler, Washington'da büyük bir diplomatik zafer olarak algılandı. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, İran'ın üst düzey denetimleri "tamamen ve bütünüyle" kabul ettiğini vurguladı.
Ancak 23 Haziran'da İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi bu açıklamaları sert bir dille yalanladı. Bekayi'ye göre, Tahran ile UAEK arasında denetimlerin yeniden başlamasına dair henüz bir anlaşma bulunmuyor, UAEK Genel Direktörü Rafael Grossi ile bir görüşme gerçekleşmedi ve bombardımanlarda hasar gören nükleer tesislere erişim izni verilmesi planlanmıyor. Diplomat, "Her iki soruya da yanıtımız hayır" dedi. İranlı haber ajansı IRNA'nın temsilcileri ise İran'ın müzakerelerde nükleer konuyu hiç gündeme getirmediğini ve ABD'ye karşı yeni bir yükümlülük altına girmediğini ekledi.
Pozisyonlardaki bu uçurum, daha derin bir sorunu yansıtıyor: Taraflar, İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında 18 saat süren müzakerelerin ardından 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptının içeriğini farklı yorumluyor. İran heyetinde Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi yer alırken; Amerikan tarafını, UAEK Genel Direktörü Rafael Grossi'nin desteğiyle Başkan Yardımcısı Vance temsil etti.
Mutabakat zaptı uyarınca taraflar, İran'ın nükleer programı, yaklaşık 440 kg olduğu tahmin edilen yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti ve yaptırımların kapsamlı bir şekilde kaldırılması gibi konularda nihai bir anlaşmaya varmak için 60 günlük bir müzakere süreci yürütmeyi taahhüt etti. Ayrıca İran nükleer silah geliştirmemeyi, ABD ise deniz ablukasını kaldırmayı ve ekonomik toparlanma için görüşmelere başlamayı taahhüt altına aldı.
Bu 60 günlük pencerede UAEK'nin rolü her iki taraf için de kritik görülüyordu; ancak Washington bunu aktif izleme ve yeni denetimler olarak görürken, Tahran hasarlı tesislere erişimin müzakere sonuçlarına bağlı olacağını ve bunun otomatik bir süreç olmadığını savunuyor. Dolayısıyla, her iki başkentten gelen çelişkili sinyaller şimdiden kırılgan mutabakatı sarsıyor ve varılan anlaşmanın kalıcılığı ile uygulanabilirliği konusunda ciddi soru işaretleri uyandırıyor.
Diplomasinin bu temel yorum farklılıklarını aşıp aşamayacağı, önümüzdeki haftaların en kritik sorusu olacak. Yapılan açıklamalar arasındaki bu çatışma, yoğun müzakerelere rağmen tarafların nükleer denetimin temel unsurlarında zıt kutuplarda kalmaya devam ettiğini ve bunun da nihai çözüm beklentilerini ciddi ölçüde zorlaştırdığını gösteriyor.
