Kolombiya'nın doğusundaki, Orinoco ve Amazon sularının birleştiği uzak Guainía bölgesinde bilim insanları beklenmedik bir ittifak keşfetti: Yerli halkların kadim dilleri, yerel faunanın zenginliğini ortaya çıkarmaya yardımcı oluyor. Araştırmacılar bu bölgedeki yusufçukları incelemeye başladıklarında, bilimsel veriler yalnızca on kadar türden bahsediyordu. Yerel topluluklarla yapılan ortak çalışma, bilinen tür sayısını neredeyse yüz yirmiye çıkarmayı sağladı.
Guainía'nın Ejderhaları projesi, bu böceklerin çeşitliliğinin bölgenin birkaç ekosistemin kesişim noktasındaki benzersiz konumuyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Burada Orinoco havzasına, Amazon'a özgü türler ve Guyana Kalkanı'na endemik türler yaşamaktadır. Yusufçuklar ve kızböcekleri, sudaki değişimlere duyarlı olup tatlı su ekosistemlerinin durumunun birer göstergesi işlevi görmektedir.
Ancak Guainía'nın su kaynakları giderek artan bir baskı altında. Madencilik, ormansızlaşma, kontrolsüz atıklar ve artan turizm hassas dengeyi tehdit ediyor. Türler ve yaşam alanları hakkında kesin bilgiler olmadan bu bölgeleri korumak daha da zorlaşıyor.
Bilim insanları, atalardan kalma bilgileri koruyan çocuklar ve yaşlılar da dahil olmak üzere bölge sakinleriyle bir dizi toplantı gerçekleştirdi. Bu toplantılarda böcekler gösterildi ve yerel dillerde (Tukano, Puinave, Kuripako) isimlendirilmeleri istendi. Bazı isimler son konuşmacıların hafızasından geri kazanılırken, diğerleri bizzat yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan dillerde yeniden oluşturulmak zorunda kaldı.
Tukano topluluğu lideri Delio Suarez, bu tür çalışmaların kaybolan kelimelerin geri kazanılması ve ataların bilgeliğine başvurulması üzerine düşünmeye sevk ettiğini belirtti. Topluluklar artık sadece türleri kaydetmekle kalmıyor, aynı zamanda yusufçukları su temizliğinin birer göstergesi olarak izlemek için kendi yöntemlerini geliştiriyorlar.
Bu yaklaşım, dilde kodlanmış bilginin nasıl bir doğa koruma aracına dönüştüğünü gösteriyor. İnsanlar bir canlıyı kendi ana dillerinde isimlendirdiklerinde, o canlı soyut bir nesne olmaktan çıkıp, sorumluluğunu taşıdıkları dünyalarının bir parçasına dönüşüyor.
Dillerin ekosistemlerle birlikte korunması, yerel halkın nehirlerinin ve göllerinin durumunu daha etkin bir şekilde takip etmelerini sağlıyor.
