101 katılımcıyla gerçekleştirilen bir araştırma şaşırtıcı bir sonucu ortaya koydu: İnsanlar ekrandaki figürlerle ilgili görsel bir göreve odaklandıklarında, duydukları olumsuz kelimeleri nötr olanlara kıyasla daha nadir fark ettiler. Kulaklık aracılığıyla dinletilen anlamsız sözcük dizilerinin arasına periyodik olarak İbranice gerçek kelimeler yerleştirildi. Kudüs İbrani Üniversitesi'nden Gal Chen liderliğinde yürütülen ve Psychological Science dergisinde yayımlanan çalışma, bilinçli erişim için bilgi seçiminin sanılandan daha erken bir aşamada gerçekleştiğini gösteriyor.
Bu sonuç, bilinç teorilerinin temel bir varsayımını sorgulatıyor: Duygusal önemin, bir uyaranın küresel çalışma alanına girişini kolaylaştırdığı düşünülüyordu. Bernard Baars tarafından geliştirilen ve Stanislas Dehaene tarafından ilerletilen Küresel Çalışma Alanı Teorisi'ne göre, duygusal yüklü sinyaller için "ateşleme" sürecinin daha hızlı gerçekleşmesi gerekiyordu. Ancak bu araştırmada, bilişsel yük azaltıldığında bile olumsuz kelimelerin sistematik olarak göz ardı edildiği görüldü.
Yöntem, farklı kelime setleri ve görsel görev zorluk seviyelerini içeren birkaç deneyi kapsıyordu; gözlemlenen etki hem karmaşık hem de basit görevlerde varlığını korudu. Yazarlar araştırmanın kısıtlı yönlerine dikkat çekerek; bağlantılı bir konuşma yerine yalnızca tekil kelimelerin kullanıldığını, ayrıca olumlu veya tabu uyaranların test edilmediğini belirtiyorlar. Yine de elde edilen veriler, pasif bir işleme eksikliğinden ziyade, aktif bir bilinçdışı filtreleme sürecine işaret ediyor.
Bir gece kulübünün kapısındaki bir korumayı hayal edin; içeri girmek isteyenlere sormadan, olay çıkarma potansiyeli olanları daha kapıya bile yaklaşmadan geri çeviriyor. Görünüşe göre bilişsel sistemimiz de benzer şekilde çalışıyor: Olumsuz içeriğin potansiyel "maliyetini" değerlendiriyor ve bu bedeli ödememek adına bilgiyi farkındalık eşiğinin dışında tutmayı tercih ediyor.
Bu bulgu sadece bilince erişim konusunu değil, aynı zamanda klinik meseleleri de yakından ilgilendiriyor. Eğer sağlıklı bireylerde böyle bir savunma mekanizması işliyorsa, anksiyete bozuklukları veya TSSB durumlarında bu mekanizma arızalanarak normalde elenmesi gerekenleri içeri sızdırıyor olabilir. Bu durum, bilinçdışı seçiciliğin müdahale hedefi haline geleceği yeni araştırma yollarını açıyor.
Daha geniş bir perspektiften bakıldığında deney, bilincin sadece işlemenin nihai bir sonucu değil, aktif ve taraflı bir seçimin ürünü olduğunu hatırlatıyor. Sonuç olarak fark ettiğimiz şeyler, kriterlerini henüz yeni anlamaya başladığımız bir filtreden çoktan geçmiş durumda.
