Badanie 167 ekspertów ds. foresightu strategicznego z 55 krajów, przeprowadzone przez Światowe Forum Ekonomiczne wspólnie z OECD, pokazuje: sztuczna inteligencja już zmienia praktykę pracy z przyszłością, ale nie zastępuje ludzkiego myślenia. Eksperci cenią SI przede wszystkim za oszczędność czasu na rutynowych zadaniach, wyrażają jednak poważne obawy co do jakości i niezawodności generowanych treści.
Siły strukturalne są tu oczywiste: instytucje państwowe i międzynarodowe mierzą się z rosnącą złożonością globalnych ryzyk — od zmian klimatycznych po przesunięcia geopolityczne. W tych warunkach foresight strategiczny staje się nie luksusem, lecz koniecznością dla zarządzania antycypacyjnego. Historycznie podobne narzędzia, jak w przypadku raportów Klubu Rzymskiego czy wczesnych modeli OECD, zawsze zależały od równowagi między danymi a interpretacją. Dziś SI przyspiesza gromadzenie i przetwarzanie danych, ale, jak zauważają respondenci, cierpi na halucynacje i niezdolność do rozumowania indukcyjnego.
Moment koniunkturalny podkreśla pilność: wiele rządów już integruje SI z procesami planowania, jednak bez jasnych protokołów. Ukryta warstwa to interes firm technologicznych i konsultantów, którzy promują swoje rozwiązania, podczas gdy eksperci ostrzegają przed przecenianiem możliwości algorytmów. Rzeczywiste bodźce zbiegają się w jednym: wszyscy chcą szybciej i taniej otrzymywać scenariusze, ale nikt nie jest gotów całkowicie powierzyć przyszłości maszynom.
Dominująca konwergencja wskazuje na kształtowanie się modeli hybrydowych. SI będzie przetwarzać duże zbiory informacji i wykrywać wzorce, a ludzie — zapewniać kontekst, ocenę etyczną i kreatywny foresight. To najbardziej prawdopodobny scenariusz w najbliższych 12–18 miesięcy, ponieważ ograniczenia instytucjonalne i obawy dotyczące zaufania nie pozwolą w pełni zautomatyzować procesu. Dwa najsilniejsze kontrargumenty — przyspieszony rozwój modeli o lepszym rozumowaniu oraz presja budżetowa na redukcję zatrudnienia — mogą przesunąć równowagę, ale tylko jeśli jakość SI istotnie wzrośnie, czego na razie nie widać.
Kluczowy wskaźnik, któremu warto się przyglądać w najbliższych 4–8 tygodni: publikacja pierwszych projektów pilotażowych dotyczących wykorzystania SI w krajowych strategiach foresightu w krajach OECD oraz decyzje o włączeniu lub wyłączeniu narzędzi SI z oficjalnych wytycznych dotyczących zarządzania antycypacyjnego. Właśnie te kroki pokażą, czy podejście hybrydowe się utrwali, czy przeważy sceptycyzm.
Rządy powinny już teraz opracowywać wewnętrzne standardy weryfikacji wyników SI, aby nie utracić kontroli nad decyzjami strategicznymi.
