W Luksorze, na terenie starożytnego kompleksu świątynnego w Karnaku, wspólna chińsko-egipska misja archeologiczna dokonała odkrycia, które każe zrewidować utrwalone wyobrażenia o planowaniu egipskich sanktuariów. Od 2018 roku ekspedycja oczyszcza strefę świątyni Mentu — boga wojny i słońca — i zakończyła już badanie pięciu z sześciu znanych sanktuariów Ozyrysa. Wśród znalezisk są reliefy z wizerunkiem boga Hapiego, inskrypcje z wykazem ofiar oraz fragmenty scen, w których kapłanki odprawiają obrzędy. Najbardziej nieoczekiwany okazał się jednak południowy „święty zbiornik wodny”, o którego istnieniu wcześniej nie było ani jednej wzmianki w tekstach.
Dotąd egiptolodzy sądzili, że każdy kompleks świątynny dysponował tylko jednym rytualnym jeziorem — północnym. Chińscy i egipscy specjaliści, pracując ramię w ramię, systematycznie zbadali południową część terenu i odkryli kamienną nieckę o powierzchni około 50 metrów kwadratowych i głębokości pięciu metrów. Ściany są złożone z bloków, zachowały się stopnie do zejścia nad wodę, a nawet stela z imieniem starożytnego urzędnika, który przyniósł dary. Egipscy koledzy początkowo wątpili: dwustuletnia tradycja wykopalisk nie przewidywała takiej konfiguracji. Teraz jednak świątynia Mentu jawi się jako rzadki przykład symetrycznego północno-południowego rozmieszczenia świętych zbiorników wodnych.
Odkrycie bezpośrednio dotyczy rozumienia staroegipskiej praktyki rytualnej. Woda w sanktuariach symbolizowała pierwotny ocean Nun, a kapłani codziennie dokonywali obmyć i libacji, aby podtrzymywać kosmiczny porządek. Obecność dwóch jezior mogła oznaczać podział funkcji: jedno — dla ceremonii porannych, drugie — dla wieczornych, albo też odzwierciedlała dwoistą naturę samego Mentu jako boga-wojownika i słonecznej tarczy. W pobliżu nowego zbiornika wodnego znaleziono pozostałości „ogrodu Amona”, co potwierdza źródła pisane o świętych gajach przy świątyniach.
Projekt stał się wymownym przykładem tego, jak współczesne państwa wykorzystują archeologię do umacniania więzi kulturowych. Strona chińska dostarczyła sprzęt i metodyki, egipska — dostęp do zabytku i głęboką znajomość miejscowej stratygrafii. Kierownicy obu zespołów podkreślają: wspólna praca nie tylko przynosi nowe artefakty, lecz także przekazuje przesłanie o dialogu cywilizacji. Dla egiptologii oznacza to napływ świeżych danych dotyczących późnego okresu — XXV–XXVI dynastii, gdy kapłanki odgrywały znaczącą rolę polityczną.
Każdy nowy blok wydobyty spod piasku przypomina, że nawet dobrze zbadane zabytki kryją ukryte warstwy. Podwójne jezioro świątyni Mentu to nie tylko szczegół geograficzny, lecz świadectwo tego, jak giętka i wielowarstwowa była geografia religijna starożytnych Egipcjan. Podobne znaleziska każą historykom zadawać pytania nie tylko o rytuały, lecz także o to, jak społeczeństwa przeszłości organizowały przestrzeń, aby podtrzymywać więź między tym, co ziemskie, a tym, co boskie.
Dla współczesnego czytelnika ten epizod jest pouczającą lekcją: najtrwalsza wiedza rodzi się na styku kultur i dyscyplin, gdy utarte schematy ustępują miejsca faktom wykopanym wspólnymi siłami.
