W południowej Turcji, na terenie starożytnego miasta Antiochia ad Cragum, niewielka rzymska łaźnia z końca II — początku III wieku n. e. przeszła nieoczekiwaną przemianę. Zamiast pozostać zabytkiem luksusu z marmurowymi ścianami, mozaikami i malowanymi sklepieniami, zamieniła się w duży kompleks produkcyjny do wytwarzania wina i oliwy z oliwek.
Archeolodzy pod kierownictwem Emlina Dodda i L. Rodríguez odkryli w „Małej łaźni” poza główną bramą miasta kamienne prasy, młyn do oliwek, kanały do odprowadzania płynu i duże kadzie. Jedna z nich, przebudowana z dawnego basenu zimnego, mieściła około 2900 litrów — dwa razy więcej niż podobny zbiornik w innej winiarni tej samej osady.
Przebudowa nastąpiła w okresie późnorzymskim, mniej więcej między IV a VII wiekiem. Północną połowę budynku całkowicie przekształcono: mozaikowe posadzki częściowo zniszczono, aby zainstalować urządzenia, a systemy wodociągowe przystosowano do zbierania soku i oliwy. Badacze zauważają, że jest to największy znany dotychczas obiekt rolniczy wewnątrz murów miejskich Antiochii.
Podobne przykłady zmiany przeznaczenia monumentalnych budowli spotyka się także w innych regionach basenu Morza Śródziemnego. W późnej starożytności miasta borykały się ze spadkiem liczby ludności i zmianą priorytetów gospodarczych, dlatego mieszkańcy woleli wykorzystywać istniejące już solidne ściany i posadzki, niż wznosić nowe budowle od podstaw.
Co ciekawe, w tej samej Antiochii wcześniej znajdowano pojedyncze winiarnie i tłocznie oliwy, ale połączona produkcja w jednym budynku jest dla tego regionu rzadkością. Pojemność kadzi i obecność specjalistycznego wyposażenia wskazują na poważną skalę, choć dokładne liczby dotyczące produkcji pozostają na razie przybliżone.
Przemiana łaźni w fabrykę pokazuje, jak społeczności późnej starożytności przystosowywały odziedziczoną infrastrukturę do nowych potrzeb. Zamiast porzucić kosztowną budowlę, przekierowano ją na produkcję dóbr, które zapewniały zarówno lokalne zaopatrzenie, jak i możliwy handel.
Takie znaleziska przypominają: nawet najtrwalsze budowle przeszłości nadal służą, jeśli ludzie znajdą dla nich nowe zastosowanie odpowiadające obecnym warunkom.
