W badaniu z udziałem 27 długoletnich praktykujących medytację (średni wiek 52 roku, doświadczenie od 5 do 46 lat) oraz 27 uczestników kontrolnych tej samej płci i w tym samym wieku naukowcy z UCLA zastosowali obrazowanie tensora dyfuzji. Odkryli oni bardziej wyraźne połączenia strukturalne w całym mózgu u medytujących — od płatów czołowych i skroniowych po pień mózgu i przednią część ciała modzelowatego.
Różnice są szczególnie widoczne w drodze korowo-rdzeniowej, górnym pęczku podłużnym i pęczku haczykowatym. Te szlaki zapewniają szybkie przekazywanie sygnałów między korą a rdzeniem kręgowym, przednimi i tylnymi odcinkami półkul, a także między układem limbicznym a korą czołową. Normalny z wiekiem spadek gęstości istoty białej u praktykujących okazał się znacznie mniejszy.
Wyniki opublikowano w NeuroImage. Autorzy — Eileen Luders i współpracownicy — zauważają, że medytacja może nie tylko stymulować wzrost, ale także zapobiegać atrofii, być może poprzez wpływ na układ odpornościowy. Badanie nie pozwala jednak odróżnić związku przyczynowo-skutkowego od predyspozycji: osoby z pierwotnie gęstszymi połączeniami mogły częściej wybierać praktykę i ją kontynuować.
Takie zmiany dotyczą sieci globalnych, a nie pojedynczych obszarów. Dla teorii świadomości oznacza to, że integralność strukturalna istoty białej może wpływać na integrację informacji i szerokie rozprzestrzenianie się sygnałów. W ramach teorii globalnej przestrzeni roboczej wzmocnienie połączeń mogłoby ułatwiać „zapłon” i transmisję treści świadomości, podczas gdy w teorii zintegrowanej informacji — podnosić Φ dzięki gęstszym związkom przyczynowym.
Wyobraźmy sobie sieć dróg między miastami: jeśli autostrady stają się szersze, gęstsze i lepiej izolowane, wiadomości docierają szybciej i pewniej, a starzenie się infrastruktury zostaje spowolnione. Tak samo istota biała — to nie tylko „przewody”, lecz warunek, od którego zależy, jak stabilnie świadomość zachowuje spójność podczas naturalnego starzenia się mózgu.
Badanie pozostaje pojedyncze i nie kontroluje wszystkich zmiennych, dlatego jego wnioski wymagają ostrożności. Niemniej wskazuje ono na plastyczność struktur, tradycyjnie uważanych za względnie stabilne, i stawia pytanie o to, na ile doświadczenie świadome zależy od trenowanej anatomii, a nie tylko od aktywności funkcjonalnej.
To zmusza do rewizji wyobrażeń o niezmienności neuronalnych korelatów świadomości oraz o granicach między biologicznym substratem a praktykami zdolnymi go modyfikować.
