De James Webb-telescoop heeft opnieuw een bekend object waargenomen en daarbij onthuld wat eerder verborgen bleef. Op 10 augustus 2026 publiceerde NASA nieuwe infraroodbeelden van de planetaire nevel NGC 2392, ook wel bekend als de Leeuwennevel.
De Hubble-telescoop had deze nevel in 2000 al in zichtbaar licht gefotografeerd, waarbij de contouren van een 'snuit' en 'manen' van komeetachtige klonten zichtbaar werden. Nu heeft de Webb, met behulp van de instrumenten NIRCam en MIRI, een veel scherper en gedetailleerder beeld onthuld: dichte stofklonten, een waas van geïoniseerd gas en een complexe structuur van ringen en omhulsels.
Alles begint met een gewone ster met een kleine massa; dit type ster komt het meest voor in het heelal. Wanneer de nucleaire brandstof in de kern opraakt, wordt de ster instabiel, begint te pulseren en stoot haar buitenste lagen af.
Deze lagen vormen een omhulsel van gas en stof, een planetaire nevel. Wat overblijft, is een hete kern: een witte dwerg.
Deze witte dwerg ‘bereidt’ nu alles van binnenuit voor: zijn straling ioniseert het gas en creëert een expanderende bel. Deze bel vormt vervolgens het 'gezicht van de leeuw'. Terwijl de bel uitzet, vernietigt hij geleidelijk het stof op zijn pad.
De 'manen' vormen het binnenste deel van de stofomhulsel, verlicht door de centrale witte dwerg. Afzonderlijke 'strengen' zien eruit als komeetstaarten: dit zijn dichte stofklonten die de intense straling hebben overleefd en zo de materie erachter beschermen. In het middelinfraroodbereik is bijzonder goed zichtbaar hoe een deel van het stof afbreekt, terwijl afzonderlijke filamenten nog standhouden.
De vorming van de huidige structuur heeft duizenden jaren geduurd. Het proces is niet gestopt: gas en stof blijven zich verspreiden.
Astronomen schatten dat de nevel over ongeveer 10.000 jaar, een zeer korte periode in kosmische termen, volledig zal zijn verdwenen. Waarom het weggeblazen gas zulke complexe ringen en omhulsels vormt, onderzoeken wetenschappers nog steeds. Dit is een kenmerk dat veel planetaire nevels vertonen, en Webb levert nieuwe gegevens voor het ontrafelen van dit mysterie.
De beelden 'bevriezen' een moment in het leven van een object dat in werkelijkheid voortdurend verandert. De witte dwerg zet zijn werk voort, stof verdwijnt of overleeft in de schaduw van dichtere klonten, en het 'leeuwenmasker' verliest langzaam zijn contouren.
Dergelijke waarnemingen helpen ons beter te begrijpen hoe middelzware sterren hun levenscyclus beëindigen en de ruimte vullen met materie waaruit later nieuwe generaties sterren en planeten ontstaan. De Leeuwennevel is een van de meest treffende voorbeelden van deze kringloop.
