Các nhà vật lý châu Âu vừa trình làng kế hoạch xây dựng máy gia tốc vòng dài 91 km, hứa hẹn sẽ thay thế Máy gia tốc hạt lớn (LHC) và khai phá những mức năng lượng mới. Dự án Máy gia tốc vòng tương lai (FCC) không chỉ nhắm tới việc tìm kiếm các hạt cơ bản mới mà còn xây dựng một hệ thống cơ sở hạ tầng có thể vận hành trong nhiều thập kỷ tới.
Trọng tâm lớn nhất được đặt vào FCC-ee, một máy gia tốc hạt electron-positron cho phép nghiên cứu hạt boson Higgs với độ chính xác vô tiền khoáng hậu và kiểm chứng Mô hình chuẩn. Khác với dự án CEPC của Trung Quốc, phiên bản của châu Âu dựa trên hệ sinh thái sẵn có của CERN và kinh nghiệm từ LHC, tuy nhiên nó cần sự phê chuẩn ngân sách từ 20 quốc gia thành viên.
Nghịch lý then chốt nằm ở việc dự án trị giá hơn 15 tỷ euro này được thúc đẩy trong bối cảnh châu Âu đang chật vật với cuộc khủng hoảng năng lượng cũng như sự cạnh tranh từ Mỹ và Trung Quốc. Thành công của nó phụ thuộc vào khả năng duy trì tính trung lập khoa học của CERN trước những áp lực chính trị ngày càng gia tăng.
Sự tương đồng với LHC là rất rõ ràng: khoản đầu tư 4,75 tỷ franc Thụy Sĩ khi đó không chỉ được đền đáp bằng việc tìm ra hạt Higgs mà còn thúc đẩy các công nghệ từ chụp cộng hưởng từ (MRI) đến điện toán phân tán. FCC hứa hẹn sẽ mang lại hiệu quả tương tự, nhưng trong một môi trường mà các công ty tư nhân và các chương trình quốc gia đang ngày càng chiếm ưu thế.
Nếu dự án được thông qua vào năm 2028, quá trình xây dựng sẽ bắt đầu sau năm 2040. Điều này sẽ mang lại cho châu Âu cơ hội duy trì vị thế dẫn đầu trong vật lý cơ bản, song đòi hỏi một quyết tâm chính trị mạnh mẽ tương đương với những quyết định lịch sử vào thập niên 1950 khi CERN được thành lập.
