Pháp, quốc gia vốn nổi tiếng với mô hình nhà nước phúc lợi, lại đang đối mặt với tình trạng di cư đáng kể của những công dân giàu có nhất. Nguyên nhân của hiện tượng này rất phức tạp, từ sự bất ổn chính trị kéo dài đến áp lực thuế ngày càng tăng đối với giới siêu giàu. Giữa những cuộc tranh luận về các biện pháp tài khóa mới, các triệu phú và tỷ phú ngày càng có xu hướng chọn những khu vực pháp lý có điều kiện ổn định và thuận lợi hơn.
Biến động chính trị và bóng ma của các cuộc bầu cử tương lai
Một trong những lý do chính khiến những người giàu có rời đi là tình trạng bất ổn chính trị liên tục. Trong 5 năm qua, Pháp đã có 6 thủ tướng, và đất nước thường xuyên rung chuyển bởi các cuộc khủng hoảng ngân sách. Các nhà đầu tư và doanh nhân bày tỏ lo ngại về việc các chính phủ liên tiếp có kế hoạch quản lý khoản nợ công ngày càng tăng như thế nào.
Triển vọng bầu cử tổng thống vào tháng 4 năm 2027 càng làm gia tăng thêm sự không chắc chắn. Mặc dù đảng "Tập hợp Quốc gia" của Marine Le Pen đã cố gắng trấn an cộng đồng doanh nghiệp, nhiều nhà kinh tế vẫn hoài nghi về khả năng kết hợp các lời hứa chi tiêu lớn của bà với tình hình tài chính vốn đã căng thẳng của Pháp và các quy tắc ngân sách nghiêm ngặt của Liên minh Châu Âu.
Cuộc chiến mới về đánh thuế giới siêu giàu
Một sáng kiến của nhà kinh tế nổi tiếng Gabriel Zucman, đề xuất áp dụng thuế hàng năm 2% đối với tài sản trên 100 triệu euro, đã trở thành tâm điểm của các cuộc thảo luận gần đây. Để ngăn chặn sự chảy máu vốn từng làm vô hiệu hóa các biện pháp thuế khác, dự án còn bao gồm cái gọi là "thuế exit" (thuế khi rời đi). Theo đó, những công dân giàu có quyết định rời Pháp sẽ phải tiếp tục nộp thuế này trong 5 năm sau khi chuyển đi.
Mặc dù đề xuất đã được Quốc hội thông qua vào năm ngoái, nó đã bị Thượng viện chặn lại và sau đó bị Hạ viện chính thức bác bỏ trong quá trình thảo luận ngân sách năm 2026.
Kết quả là, một thỏa hiệp đã được đưa ra trong luật tài chính năm 2026. Thay vì áp dụng thuế tài sản toàn diện, một loại thuế 20% đã được áp dụng đối với các mặt hàng xa xỉ (du thuyền, máy bay riêng, xe thể thao và đồ trang sức) nằm trong các công ty nắm giữ tài sản gia đình thụ động có giá trị tối thiểu 5 triệu euro.
Tiền lệ lịch sử: Cái giá của cuộc chiến chống lại sự giàu có
Nỗ lực đánh thuế tài sản lớn của Pháp có một lịch sử lâu dài. Năm 1982, Tổng thống François Mitterrand đã ban hành Thuế đoàn kết về tài sản (ISF). Theo Ủy ban Châu Âu, trong suốt thời gian tồn tại, thuế này đã mang về ngân khố 63,5 tỷ euro (khoảng 4,1 tỷ euro chỉ trong năm 2017, trước khi bị bãi bỏ).
Tuy nhiên, theo ước tính của nhà kinh tế Pháp Éric Pichet, thuế này đã kích hoạt việc rút khoảng 200 tỷ euro vốn ra khỏi đất nước và làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 0,2%.
Một ví dụ điển hình khác là "siêu thuế" của François Hollande, quy định mức thuế thu nhập tối đa 75% đối với thu nhập hàng năm trên 1 triệu euro. Vào cuối năm 2012, Hội đồng Hiến pháp Pháp đã bác bỏ phiên bản ban đầu của luật này, cho rằng việc áp dụng mức thuế cao như vậy đối với cá nhân là không công bằng. Tuy nhiên, sáng kiến này đã gây ra những cuộc di cư gây tiếng vang vào thời điểm đó: Giám đốc LVMH Bernard Arnault đã có được quốc tịch Bỉ, và diễn viên Gérard Depardieu ban đầu chuyển đến Bỉ, sau đó nhận hộ chiếu Nga.
Người có triệu đô la Pháp đang đi đâu?
Các quốc gia trên thế giới đang cạnh tranh một cách có ý thức để thu hút những người di cư giàu có, bằng cách đưa ra các chế độ thuế hấp dẫn:
- Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE): Vẫn là một trong những quốc gia hưởng lợi chính trên thế giới nhờ việc hoàn toàn không có thuế thu nhập cá nhân.
- Ý: Dưới thời chính phủ của Giorgia Meloni, Ý đã trở thành một trong những nước hưởng lợi chính ở Châu Âu. Nước này áp dụng mức thuế cố định 15% cho các loại đối tượng cư trú nước ngoài nhất định, cho phép họ nộp thuế hàng năm cố định trên thu nhập ở nước ngoài bất kể quy mô.
- Thụy Sĩ: Theo truyền thống thu hút những người giàu có nhờ các chế độ thuế thuận lợi đã được thiết lập từ lâu cho các loại đối tượng cư trú nước ngoài nhất định (thuế khoán).
- Monaco: Vẫn là điểm đến cổ điển cho giới siêu giàu Châu Âu do hoàn toàn không có thuế thu nhập.
- Bồ Đào Nha: Đã thu hút hàng nghìn người di cư có tài sản nhờ chương trình dành cho người không cư trú (Non-Habitual Resident), mặc dù các cải cách gần đây đã làm cho các điều kiện này kém hào phóng hơn trước.
Kết luận
Pháp đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan phức tạp: nhu cầu bổ sung ngân sách nhà nước và cắt giảm thâm hụt đối mặt với nguy cơ chảy máu vốn con người và tài chính tiếp tục. Trong khi các quốc gia khác tích cực tạo điều kiện thuận lợi cho cư dân giàu có, Paris phải tìm kiếm sự cân bằng tinh tế giữa công bằng tài khóa và duy trì khả năng cạnh tranh toàn cầu của nền kinh tế mình.
