Francja, historycznie znana ze swojego przywiązania do modelu państwa opiekuńczego, ponownie doświadcza zauważalnego odpływu najzamożniejszych obywateli. Przyczyny tego zjawiska są złożone: od chronicznej niestabilności politycznej po wzmożoną presję podatkową na osoby zamożne. W obliczu debat na temat nowych środków fiskalnych, milionerzy i miliarderzy coraz częściej wybierają jurysdykcje o bardziej przewidywalnych i korzystnych warunkach.
Turbulencje polityczne i cień przyszłych wyborów
Jedną z kluczowych przyczyn wyjazdu bogatych rezydentów jest utrzymująca się niestabilność polityczna. W ciągu ostatnich pięciu lat Francję opuściło sześciu premierów, a kraj regularnie wstrząsają kryzysy budżetowe. Inwestorzy i przedsiębiorcy wyrażają zaniepokojenie planami kolejnych rządów dotyczącymi zarządzania rosnącym długiem publicznym.
Dodatkowej niepewności dodaje perspektywa wyborów prezydenckich w kwietniu 2027 roku. Pomimo prób uspokojenia środowiska biznesowego ze strony partii Marine Le Pen „Zjednoczenie Narodowe”, wielu ekonomistów sceptycznie ocenia możliwość pogodzenia jej obietnic dużych wydatków z i tak już napiętymi finansami publicznymi Francji i ścisłymi zasadami budżetowymi Unii Europejskiej.
Nowa bitwa wokół opodatkowania najbogatszych
W centrum ostatnich dyskusji znalazła się inicjatywa znanego ekonomisty Gabriela Zucmana, który zaproponował wprowadzenie rocznego podatku w wysokości 2% od majątków przekraczających 100 milionów euro. Aby zapobiec odpływowi kapitału, który wcześniej niweczył skuteczność innych środków podatkowych, projekt obejmował również tzw. „podatek od wyjazdu” (exit tax). Zgodnie z nim, zamożni obywatele decydujący się na opuszczenie Francji, musieliby nadal płacić ten podatek przez pięć lat po przeprowadzce.
Chociaż propozycja została zatwierdzona przez Zgromadzenie Narodowe w ubiegłym roku, została zablokowana przez Senat, a później ostatecznie odrzucona przez niższą izbę podczas dyskusji nad budżetem na rok 2026.
W efekcie kompromisem stała się ustawa finansowa na rok 2026. Zamiast kompleksowego podatku od majątku, wprowadzono 20-procentowy podatek od dóbr luksusowych (jachty, prywatne odrzutowce, samochody sportowe i biżuteria) znajdujących się w pasywnych holdingach rodzinnych o wartości co najmniej 5 milionów euro.
Historyczny precedens: cena walki z bogactwem
Dążenie Francji do opodatkowania dużych majątków ma długą historię. W 1982 roku prezydent François Mitterrand wprowadził Podatek Solidarnościowy od Bogactwa (ISF). Według Komisji Europejskiej, w ciągu swojego istnienia przyniósł on do kasy państwa 63,5 miliarda euro (około 4,1 miliarda euro tylko w 2017 roku, przed jego zniesieniem).
Jednak według szacunków francuskiego ekonomisty Érica Pichet, podatek ten spowodował odprowadzenie z kraju około 200 miliardów euro kapitału i obniżył roczny wzrost PKB o około 0,2%.
Innym jaskrawym przykładem był „superpodatek” François Hollande’a, który zakładał krańcową stawkę podatku dochodowego w wysokości 75% dla rocznych dochodów powyżej 1 miliona euro. Pod koniec 2012 roku Rada Konstytucyjna Francji odrzuciła pierwotną wersję tej ustawy, uznając za niesprawiedliwe stosowanie tak wysokiej stawki do osób fizycznych. Niemniej jednak, ta inicjatywa już wtedy spowodowała głośne wyjazdy: szef LVMH Bernard Arnault uzyskał belgijskie obywatelstwo, a aktor Gérard Depardieu najpierw przeniósł się do Belgii, a później otrzymał rosyjski paszport.
Dokąd zmierzają francuscy milionerzy?
Kraje na całym świecie świadomie konkurują o przyciągnięcie zamożnych migrantów, oferując im korzystne reżimy podatkowe:
- Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA): Pozostają jednym z głównych światowych beneficjentów dzięki całkowitemu brakowi podatku dochodowego.
- Włochy: Pod rządami Giorgii Meloni kraj stał się jednym z głównych beneficjentów w Europie. Obowiązuje tu płaska stawka podatku w wysokości 15% dla określonych kategorii zagranicznych rezydentów, pozwalająca płacić stały roczny podatek od zagranicznych dochodów niezależnie od ich wysokości.
- Szwajcaria: Tradycyjnie przyciąga zamożne osoby dzięki ugruntowanym, korzystnym reżimom podatkowym dla poszczególnych kategorii zagranicznych rezydentów (podatek ryczałtowy).
- Monako: Pozostaje klasycznym schronieniem dla europejskich bogaczy z powodu całkowitego braku podatku dochodowego.
- Portugalia: Przyciągnęła tysiące zamożnych migrantów dzięki programowi dla nierezydentów (Non-Habitual Resident), chociaż niedawne reformy uczyniły te warunki mniej hojnymi niż wcześniej.
Wnioski
Francja stoi przed trudną dylematem: konieczność uzupełnienia budżetu państwa i zmniejszenia deficytu wiąże się z ryzykiem dalszego odpływu kapitału ludzkiego i finansowego. Podczas gdy inne kraje aktywnie tworzą komfortowe warunki dla zamożnych rezydentów, Paryż musi znaleźć subtelną równowagę między sprawiedliwością fiskalną a utrzymaniem globalnej konkurencyjności swojej gospodarki.
