Frankrijk, historisch bekend om zijn toewijding aan het model van de verzorgingsstaat, wordt opnieuw geconfronteerd met een merkbare uitstroom van zijn meest welvarende burgers. De redenen voor dit fenomeen zijn complex: van chronische politieke instabiliteit tot toenemende fiscale druk op de superrijken. Te midden van debatten over nieuwe fiscale maatregelen kiezen miljonairs en miljardairs steeds vaker voor jurisdicties met meer voorspelbare en gunstige voorwaarden.
Politieke turbulentie en de schaduw van toekomstige verkiezingen
Een van de belangrijkste redenen voor het vertrek van rijke inwoners is de aanhoudende politieke instabiliteit. In de afgelopen vijf jaar heeft Frankrijk zes premiers gehad en wordt het land regelmatig opgeschud door begrotingscrises. Investeerders en ondernemers uiten hun bezorgdheid over hoe de opeenvolgende regeringen van plan zijn de groeiende staatsschuld te beheren.
Verder onzekerheid wordt veroorzaakt door het vooruitzicht van de presidentsverkiezingen in april 2027. Ondanks de pogingen van de partij van Marine Le Pen, Rassemblement National, om het bedrijfsleven gerust te stellen, zijn veel economen sceptisch over de mogelijkheid om haar grootschalige uitgavenbeloftes te rijmen met de reeds gespannen overheidsfinanciën van Frankrijk en de strikte begrotingsregels van de Europese Unie.
Nieuwe strijd rond de belastingheffing op de superrijken
Centraal in de recente discussies stond het initiatief van de bekende econoom Gabriel Zucman, die een jaarlijkse belasting van 2% op vermogens boven de 100 miljoen euro voorstelde. Om kapitaalvlucht te voorkomen, die eerder de effectiviteit van andere fiscale maatregelen teniet had gedaan, bevatte het voorstel ook een zogenaamde 'exit tax' (uitstaptaks). Volgens deze regeling zouden welgestelde burgers die besloten Frankrijk te verlaten, deze belasting nog vijf jaar na hun verhuizing moeten blijven betalen.
Hoewel het voorstel vorig jaar door de Nationale Vergadering werd goedgekeurd, werd het geblokkeerd door de Senaat en later definitief verworpen door de lagere Kamer tijdens de begrotingsbesprekingen voor 2026.
Als compromis werd de begrotingswet voor 2026 aangenomen. In plaats van een alomvattende vermogensbelasting werd een belasting van 20% ingevoerd op luxe goederen (jachten, privéjets, sportwagens en juwelen) die in passieve familiale holdings met een waarde van ten minste 5 miljoen euro worden aangehouden.
Historisch precedent: de prijs van de strijd tegen rijkdom
Frankrijk heeft een lange geschiedenis van het belasten van grote vermogens. In 1982 introduceerde president François Mitterrand de Impôt de Solidarité sur la Fortune (ISF). Volgens de Europese Commissie bracht deze belasting tijdens zijn bestaan 63,5 miljard euro op (ongeveer 4,1 miljard euro in 2017 alleen, vóór de afschaffing ervan).
Volgens schattingen van de Franse econoom Éric Piketty heeft deze belasting echter de uitstroom van ongeveer 200 miljard euro aan kapitaal uit het land veroorzaakt en de jaarlijkse BBP-groei met ongeveer 0,2% verminderd.
Een ander treffend voorbeeld was de 'superbelasting' van François Hollande, die een toptarief van inkomstenbelasting van 75% voorzag voor jaarlijkse inkomsten van meer dan 1 miljoen euro. Eind 2012 verwierp de Franse Grondwettelijke Raad de oorspronkelijke versie van deze wet, omdat het opleggen van zo'n hoog tarief aan natuurlijke personen als oneerlijk werd beschouwd. Niettemin veroorzaakte dit initiatief al in die tijd spraakmakende vertrekken: LVMH-baas Bernard Arnault verkreeg de Belgische nationaliteit, en acteur Gérard Depardieu verhuisde eerst naar België en kreeg later een Russisch paspoort.
Waar gaan de Franse miljonairs naartoe?
Landen over de hele wereld concurreren bewust om welgestelde migranten aan te trekken door hen gunstige belastingregelingen te bieden:
- Verenigde Arabische Emiraten (VAE): Blijven een van de belangrijkste wereldwijde begunstigden dankzij de volledige afwezigheid van inkomstenbelasting.
- Italië: Onder de regering van Giorgia Meloni is het land een van de belangrijkste Europese begunstigden geworden. Er geldt een vast tarief van 15% voor bepaalde categorieën buitenlandse ingezetenen, waardoor zij een vast jaarlijks bedrag kunnen betalen over hun buitenlandse inkomsten, ongeacht de omvang ervan.
- Zwitserland: Trekt traditioneel welgestelde personen aan dankzij lang gevestigde gunstige belastingregelingen voor specifieke categorieën buitenlandse ingezetenen (forfaitaire belasting).
- Monaco: Blijft een klassiek toevluchtsoord voor Europese superrijken vanwege de volledige afwezigheid van inkomstenbelasting.
- Portugal: Heeft duizenden welgestelde migranten aangetrokken dankzij het Non-Habitual Resident (NHR)-programma, hoewel recente hervormingen deze voorwaarden minder gunstig hebben gemaakt dan voorheen.
Conclusie
Frankrijk staat voor een complex dilemma: de noodzaak om de staatskas aan te vullen en het tekort te verkleinen, botst met het risico van verdere uitstroom van menselijk en financieel kapitaal. Terwijl andere landen actief comfortabele omstandigheden creëren voor welgestelde ingezetenen, moet Parijs een delicaat evenwicht vinden tussen fiscale rechtvaardigheid en het behoud van het mondiale concurrentievermogen van zijn economie.
