Các nhà thiên văn học sử dụng Kính thiên văn Rất lớn (VLT) của Đài thiên văn Nam châu Âu (ESO) tại Chile và kính thiên văn Gemini North đã đo lường vận tốc gió trên bảy hành tinh khí khổng lồ siêu nóng. Tại những hành tinh này, vốn bị nung nóng cực độ bởi các ngôi sao gần kề và luôn bị khóa thủy triều, tốc độ gió đạt tới những con số cực hạn — từ khoảng 7.200 km/h đến hơn 25.000 km/h.
Nghiên cứu được công bố vào ngày 2 tháng 6 năm 2026 trên tạp chí Nature Astronomy, do Julia Seidel từ Phòng thí nghiệm Lagrange (Đài thiên văn Côte d’Azur, Pháp) dẫn đầu. Đội ngũ nghiên cứu bao gồm các chuyên gia từ nhiều tổ chức khác nhau, bao gồm cả các đối tác vận hành thiết bị ESPRESSO (trên VLT) và MAROON-X (trên Gemini North).
Những quan sát then chốt
Các nhà khoa học đã quan sát thấy vận tốc gió thay đổi tùy thuộc vào nhiệt độ của hành tinh. Hành tinh càng nóng thì gió thổi càng chậm — điều này trái ngược hoàn toàn với các mô hình thủy động lực học thuần túy (vốn cho rằng nhiệt độ cao hơn sẽ làm tăng tốc độ lưu thông khí quyển). Hiện tượng này được giải thích hợp lý nhất bằng sự hiện diện của từ trường hành tinh, tạo ra lực cản từ khi tác động lên chất khí ion hóa trong bầu khí quyển.
Theo ESO, đây là phép đo lường đáng tin cậy đầu tiên về từ tính trên các hành tinh nằm ngoài hệ Mặt Trời. Từ trường của các hành tinh khổng lồ siêu nóng này được ước tính có cường độ tương đương với các hành tinh trong hệ Mặt Trời — mạnh gấp vài lần so với Thổ tinh hoặc bằng khoảng một nửa so với Mộc tinh. Đây là lần đầu tiên cường độ từ trường của các ngoại hành tinh được xác định gián tiếp một cách chắc chắn thông qua động lực học khí quyển của chúng.
Về WASP-76b và các dữ liệu trước đây
WASP-76b là một hành tinh khí khổng lồ siêu nóng điển hình. Trước đây (trong các nghiên cứu năm 2022 và các báo cáo khác), vận tốc gió trên hành tinh này từng được đo ở mức khoảng 5,9–9,8 km/s (tương đương 21.000–35.000 km/h) tại các khu vực khác nhau của bầu khí quyển và vùng ranh giới sáng tối bằng phương pháp quang phổ sắt. Nghiên cứu mới đã đặt những dữ liệu này vào bối cảnh rộng lớn hơn của bảy hành tinh và kết nối những điểm bất thường đó với hiệu ứng lực cản từ.
Quá trình quan sát được thực hiện bằng máy quang phổ độ chính xác cao ESPRESSO lắp đặt trên kính thiên văn VLT tại sa mạc Atacama, Chile. Thông cáo báo chí của ESO (mã hiệu eso2606) đã chính thức được phát hành vào ngày 2 tháng 6 năm 2026.
Ý nghĩa của khám phá
Khám phá này đòi hỏi phải xem xét lại các mô hình lưu thông khí quyển của những hành tinh Mộc tinh nóng: giờ đây việc tính đến lực cản từ là yếu tố bắt buộc. Đây là một bước tiến quan trọng để hiểu rõ cách thức từ trường ảnh hưởng đến sự tiến hóa của bầu khí quyển, khả năng giữ nước và tiềm năng tồn tại sự sống trên các hành tinh.
Những quan sát tiếp theo với ESPRESSO, và trong tương lai là Kính thiên văn Cực lớn (ELT) của ESO, sẽ cho phép các nhà khoa học xác định chính xác hơn các thông số từ trường trên những hành tinh ngoài hệ Mặt Trời khác.
