Astronomen hebben met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili en de Gemini North-telescoop de windsnelheden op zeven ultrahete Jupiters gemeten. Op deze planeten, die extreem verhit worden door nabijgelegen sterren en een gebonden rotatie hebben, bereiken de winden extreme snelheden — van ongeveer 7.200 km/u tot meer dan 25.000 km/u.
Het onderzoek, dat op 2 juni 2026 is gepubliceerd in het tijdschrift Nature Astronomy, staat onder leiding van Julia Seidel van het Laboratoire Lagrange (Observatoire de la Côte d’Azur, Frankrijk). Het team bestaat uit onderzoekers van diverse instellingen, waaronder partners die gebruikmaken van de instrumenten ESPRESSO (op de VLT) en MAROON-X (op Gemini North).
Belangrijkste waarnemingen
De wetenschappers observeerden hoe de windsnelheid varieert op basis van de temperatuur van de planeet. Hoe warmer de planeet, hoe langzamer de winden — dit is in strijd met puur hydrodynamische modellen (waarin een hogere temperatuur de atmosferische circulatie juist zou moeten versnellen). Dit gedrag kan het beste worden verklaard door de aanwezigheid van planetaire magnetische velden, die een magnetische remming (magnetic drag) veroorzaken door in te werken op het geïoniseerde gas in de atmosfeer.
Volgens de ESO is dit de eerste robuuste (robust) meting van magnetisme op planeten buiten ons zonnestelsel. De magnetische velden van deze hete reuzen zijn naar schatting vergelijkbaar met de velden in ons eigen zonnestelsel — ongeveer enkele malen sterker dan die van Saturnus, of ongeveer de helft van die van Jupiter. Dit is de eerste betrouwbare indirecte meting van de kracht van magnetische velden op exoplaneten aan de hand van de dynamiek van hun atmosfeer.
Over WASP-76b en eerdere gegevens
WASP-76b is een klassieke ultrahete Jupiter. Voorheen (in publicaties uit 2022 en andere) werden voor deze planeet windsnelheden gemeten in de orde van 5,9–9,8 km/s (ongeveer 21.000–35.000 km/u) in verschillende delen van de atmosfeer en de terminator met behulp van ijzerspectroscopie. Het nieuwe onderzoek plaatst deze gegevens in de bredere context van zeven planeten en koppelt de anomalieën aan magnetische remming.
De waarnemingen werden uitgevoerd met de uiterst nauwkeurige ESPRESSO-spectrograaf op de VLT in de Atacama-woestijn (Chili). Het persbericht van de ESO (eso2606) verscheen op 2 juni 2026.
Betekenis van de ontdekking
De ontdekking vereist een herziening van de modellen voor de atmosferische circulatie van hete Jupiters: voortaan moet daarin verplicht rekening worden gehouden met magnetische remming. Dit is een belangrijke stap in het begrijpen van hoe magnetische velden de evolutie van atmosferen, het vasthouden van water en de potentiële leefbaarheid van planeten beïnvloeden.
Verdere waarnemingen met ESPRESSO, en in de toekomst met de Extremely Large Telescope (ELT) van de ESO, zullen het mogelijk maken om de parameters van magnetische velden op andere exoplaneten nauwkeuriger te bepalen.
