Astronomowie, korzystając z należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Chile oraz teleskopu Gemini North, zmierzyli prędkości wiatrów na siedmiu ultragorących jowiszach. Na tych planetach, silnie nagrzanych przez bliskie gwiazdy i zablokowanych pływowo, wiatry osiągają ekstremalne prędkości – od około 7200 km/h do ponad 25 000 km/h.
Badaniem opublikowanym 2 czerwca 2026 roku w czasopiśmie Nature Astronomy kieruje Julia Seidel z Laboratoire Lagrange (Observatoire de la Côte d’Azur we Francji). W skład zespołu wchodzą naukowcy z różnych instytucji, w tym partnerzy współpracujący przy obsłudze instrumentów ESPRESSO (na VLT) oraz MAROON-X (na Gemini North).
Kluczowe obserwacje
Naukowcy obserwowali, jak prędkość wiatrów zmienia się w zależności od temperatury planety. Im gorętsza planeta, tym wolniejsze są wiatry – stoi to w sprzeczności z czysto hydrodynamicznymi modelami, według których wyższa temperatura powinna przyspieszać cyrkulację atmosferyczną. Takie zachowanie najlepiej tłumaczy obecność planetarnych pól magnetycznych, które wywołują opór magnetyczny (magnetic drag), oddziałując na zjonizowany gaz w atmosferze.
Według ESO jest to pierwszy wiarygodny pomiar magnetyzmu na planetach spoza Układu Słonecznego. Pola magnetyczne gorących olbrzymów są, według szacunków, porównywalne z tymi w Układzie Słonecznym – są kilkukrotnie silniejsze od pola Saturna lub stanowią około połowy natężenia pola Jowisza. Jest to pierwszy rzetelny, pośredni pomiar siły pól magnetycznych egzoplanet dokonany na podstawie dynamiki ich atmosfer.
O WASP-76b i wcześniejszych danych
WASP-76b to klasyczny przykład ultragorącego jowisza. Wcześniej, m.in. w pracach z 2022 roku, mierzono na nim prędkości wiatrów rzędu 5,9–9,8 km/s (około 21 000–35 000 km/h) w różnych częściach atmosfery i terminatora przy użyciu spektroskopii żelaza. Nowe badanie osadza te dane w szerszym kontekście siedmiu planet i łączy anomalie z występowaniem oporu magnetycznego.
Obserwacje przeprowadzono za pomocą precyzyjnego spektrografu ESPRESSO na teleskopie VLT na pustyni Atakama w Chile. Komunikat prasowy ESO (eso2606) ukazał się 2 czerwca 2026 roku.
Znaczenie odkrycia
Odkrycie to wymusza rewizję modeli cyrkulacji atmosferycznej gorących jowiszy: od teraz należy obowiązkowo uwzględniać w nich opór magnetyczny. To istotny krok w stronę zrozumienia, jak pola magnetyczne wpływają na ewolucję atmosfer, zatrzymywanie wody oraz potencjalną zdatność planet do zamieszkania.
Dalsze obserwacje przy użyciu instrumentu ESPRESSO, a w przyszłości także Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT) ESO, pozwolą na dokładniejsze określenie parametrów pól magnetycznych innych egzoplanet.
