Gökbilimciler, Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi'ne (ESO) ait Çok Büyük Teleskop (VLT) ve Gemini North teleskobunu kullanarak yedi ultra sıcak Jüpiter üzerindeki rüzgar hızlarını ölçtüler. Yakınlarındaki yıldızlar tarafından aşırı derecede ısıtılan ve kütleçekimsel olarak kilitlenmiş bu gezegenlerde rüzgarlar, saatte yaklaşık 7.200 km'den 25.000 km'nin üzerine çıkan ekstrem hızlara ulaşıyor.
2 Haziran 2026 tarihinde Nature Astronomy dergisinde yayımlanan araştırmanın başında Laboratoire Lagrange'dan (Observatoire de la Côte d’Azur, Fransa) Julia Seidel bulunuyor. Ekipte, VLT üzerindeki ESPRESSO ve Gemini North üzerindeki MAROON-X cihazlarının ortakları da dahil olmak üzere çeşitli kurumlardan araştırmacılar yer alıyor.
Önemli Gözlemler
Bilim insanları, rüzgar hızlarının gezegenin sıcaklığına bağlı olarak nasıl değiştiğini gözlemlediler. Gezegen ne kadar sıcaksa rüzgarların o kadar yavaşladığı görüldü; bu durum, yüksek sıcaklığın atmosferik dolaşımı hızlandırması gerektiğini öngören saf hidrodinamik modellerle çelişiyor. Bu davranış, atmosferdeki iyonize gaza etki ederek manyetik frenleme (magnetic drag) oluşturan gezegensel manyetik alanların varlığıyla en iyi şekilde açıklanıyor.
ESO'ya göre bu, Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerde yapılan ilk güvenilir (robust) manyetik ölçümdür. Sıcak devlerin manyetik alanlarının, Güneş Sistemi'ndeki alanlarla kıyaslanabilir düzeyde, yani Satürn'den birkaç kat daha güçlü veya Jüpiter'inkinin yaklaşık yarısı kadar olduğu tahmin ediliyor. Bu, atmosferik dinamikler yoluyla ötegezegenlerin manyetik alan gücünün ölçüldüğü ilk sağlam dolaylı yöntemdir.
WASP-76b ve Önceki Veriler Hakkında
WASP-76b, klasik bir ultra sıcak Jüpiter örneğidir. Daha önce 2022'deki çalışmalarda ve sonrasında yapılan araştırmalarda, demir spektroskopisi kullanılarak atmosferin farklı kısımlarında ve terminatör hattında yaklaşık 5,9–9,8 km/s (saatte yaklaşık 21.000–35.000 km) mertebesinde rüzgar hızları ölçülmüştü. Yeni araştırma, bu verileri yedi gezegeni kapsayan daha geniş bir bağlama yerleştiriyor ve tespit edilen anomalileri manyetik frenleme ile ilişkilendiriyor.
Gözlemler, Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan VLT üzerindeki yüksek hassasiyetli ESPRESSO spektrografı ile gerçekleştirildi. ESO basın bülteni (eso2606) 2 Haziran 2026 tarihinde yayımlandı.
Keşfin Anlamı
Bu keşif, sıcak Jüpiterlerin atmosferik dolaşım modellerinin yeniden gözden geçirilmesini gerektiriyor: Artık bu modellerde manyetik frenlemenin mutlaka hesaba katılması şart. Bu gelişme, manyetik alanların atmosferlerin evrimi, suyun korunması ve gezegenlerin potansiyel yaşanabilirliği üzerindeki etkilerini anlamak adına atılmış önemli bir adımdır.
ESPRESSO ile yapılacak daha ileri gözlemler ve gelecekte ESO'nun Son Derece Büyük Teleskop'u (ELT) ile elde edilecek veriler, diğer ötegezegenlerdeki manyetik alan parametrelerinin netleştirilmesini sağlayacaktır.
