Trong bài ca của cá voi lưng gù, có những âm thanh riêng biệt, những cụm từ, những chủ đề lặp đi lặp lại và một cấu trúc phức tạp độc đáo. Nhưng một nghiên cứu mới đã phát hiện ra điều đáng kinh ngạc: âm nhạc này không chỉ diễn ra theo thời gian — mà còn được khắc họa trong không gian của Đại dương.
Lần đầu tiên, các nhà khoa học đã so sánh chi tiết cấu trúc bài ca của cá voi lưng gù với toàn bộ chu kỳ lặn của chúng. Kết quả cho thấy, các chủ đề âm nhạc cụ thể có liên quan đến các phần khác nhau của hành trình dưới nước: quá trình lặn xuống, việc ở lại dưới sâu và sự trở lại mặt nước.
Dường như cá voi không chỉ trình diễn một chuỗi âm thanh, mà là một bản giao hưởng ba chiều, được khắc họa bằng chuyển động của cơ thể chúng trong lòng nước.
Sáu năm quan sát ngoài khơi Maui
Nghiên cứu, được công bố trên tạp chí Current Biology, đã được thực hiện ngoài khơi đảo Maui thuộc Hawaii từ năm 2018 đến 2024.
Các nhà khoa học đã quan sát 16 con cá voi lưng gù đực. Chính những con đực này đã thể hiện những bài ca kéo dài và được tổ chức phức tạp trong mùa giao phối, những bài ca có thể vang lên hàng giờ và lan xa vài kilomet trong lòng nước.
Những thiết bị cảm biến nhỏ, không xâm lấn, có giác hút đã được gắn tạm thời lên lưng các loài động vật này. Các thiết bị này đồng thời ghi lại:
- âm thanh do cá voi phát ra;
- độ sâu lặn;
- tư thế và chuyển động của cơ thể;
- thời lượng của các giai đoạn riêng lẻ trong hành trình dưới nước.
Sau một thời gian, các cảm biến tự động tách khỏi cơ thể cá voi và nổi lên mặt nước. Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy chúng và thu thập các bản ghi đã được tích lũy.
Nhờ đó, không chỉ có thể nghe bài ca của cá voi, mà còn có thể thấy cơ thể chúng đang làm gì vào thời điểm đó: cách con vật lặn xuống, thay đổi tư thế, ở lại một độ sâu nhất định và trở về mặt nước.
Lần đầu tiên, âm thanh và chuyển động được thể hiện như một quá trình thống nhất, không thể tách rời.
Một số cá voi tiếp tục hát gần như không ngừng nghỉ tới 16 giờ — trong quá trình lặn xuống, ở dưới sâu và khi nổi lên mặt nước.
Các chủ đề âm nhạc gắn liền với chuyển động
Bài ca của cá voi lưng gù có một cấu trúc phân cấp phức tạp.
Các âm thanh riêng lẻ kết hợp thành những cụm từ. Những cụm từ này hình thành các chủ đề lặp đi lặp lại. Từ chuỗi các chủ đề đó, một bài ca hoàn chỉnh được tạo thành. Khi hoàn tất một bản nhạc, cá voi sẽ bắt đầu lại từ đầu – và có thể lặp lại chu trình này trong nhiều giờ liên tục.
Nghiên cứu cho thấy các chủ đề âm nhạc được phân bổ không ngẫu nhiên theo các giai đoạn lặn khác nhau.
Các chủ đề được trình diễn trong quá trình lặn xuống và nổi lên cho thấy sự ổn định cao nhất. Chuỗi các chủ đề này lặp lại ở các cá thể khác nhau và được duy trì qua nhiều năm quan sát.
Tuy nhiên, ở phần dưới cùng của hành trình lặn, khi cá voi ở độ sâu tương đối ổn định, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra nhiều biến thể hơn của các chủ đề âm nhạc và sự đa dạng cao hơn của các yếu tố riêng lẻ trong bài ca.
Dưới độ sâu, bản nhạc dường như trở nên tự do và phong phú hơn.
Các nhà khoa học cho rằng sự ổn định của các chủ đề khi lặn xuống và nổi lên có thể liên quan đến những giới hạn sinh lý. Cá voi cần đồng thời điều chỉnh độ nổi, phân phối lượng oxy dự trữ, di chuyển và tạo ra âm thanh.
Những giai đoạn này đòi hỏi sự kiểm soát đặc biệt — và người ca sĩ (cá voi) đã tuân theo chúng bằng âm nhạc của mình.
Những đoạn nhạc đa dạng hơn, vang lên dưới sâu, có thể đóng vai trò đặc biệt trong quá trình chọn lọc giới tính, cho phép con đực thể hiện những phẩm chất cá nhân. Tuy nhiên, ý nghĩa chính xác của những khác biệt này vẫn còn cần được xác định thêm.
Cá voi trình diễn bài ca bằng toàn bộ sự tồn tại của mình
Trước đây, các bài ca của cá voi lưng gù chủ yếu được nghiên cứu như các chuỗi âm thanh. Các nhà nghiên cứu đã phân tích tần số, nhịp điệu, cú pháp, những thay đổi hàng năm và sự truyền tải văn hóa từ nhóm động vật này sang nhóm khác.
Nhưng với cách tiếp cận đó, bài ca dường như bị tách rời khỏi chính ca sĩ (cá voi).
Nghiên cứu mới đã cho phép nhìn nhận bài ca theo một cách khác — như một hành động toàn diện, trong đó toàn bộ cơ thể của loài vật tham gia.
Cá voi không chỉ đơn thuần hát khi ở dưới nước. Hơi thở, chuyển động, độ sâu, trạng thái sinh lý và âm thanh mà nó tạo ra đều trở thành một phần của một bản giao hưởng duy nhất.
Một chủ đề đi kèm với quá trình lặn xuống — đó là âm nhạc của chuyển động đi xuống.
Một chủ đề khác vang lên ở phần dưới cùng của hành trình lặn — âm nhạc của độ sâu và sự ổn định tương đối.
Chủ đề tiếp theo xuất hiện trong quá trình nổi lên — âm nhạc của sự trở lại mặt nước và một hơi thở mới.
Kết quả là một bản tổng phổ dưới nước độc đáo, mà cá voi tạo ra không chỉ bằng giọng hát, mà còn bằng quỹ đạo cơ thể của chính mình. Cá voi không chỉ đơn thuần trình diễn một bản nhạc.
Nó thể hiện bản nhạc đó bằng toàn bộ sự tồn tại của mình.
Khám phá này đã bổ sung điều gì vào âm vang của Hành tinh?
Nó cho thấy âm nhạc của thế giới sống không chỉ có thể tồn tại trong thời gian.
Nó có thể có phương hướng. Nó có thể lặn xuống và nổi lên.
Nó có thể được khắc họa vào hơi thở, chuyển động của cơ thể và hình học của không gian.
Cá voi lưng gù tạo ra bài ca không chỉ bằng bộ máy phát âm của mình. Trong quá trình trình diễn, lượng oxy dự trữ, độ nổi, độ sâu và toàn bộ hành trình dưới nước của con vật đều tham gia.
Để nhận diện được một cấu trúc hoàn chỉnh, các nhà nghiên cứu đã phải theo dõi cá voi dưới nước — kết nối bài ca với hơi thở, chuyển động và quỹ đạo.
Và khi đó, âm thanh không còn là thứ phẳng lì. Nó đã có chiều sâu.
Chúng ta thường quen thuộc với việc cảm nhận âm nhạc như một chuỗi âm thanh nối tiếp nhau trong thời gian. Nhưng bài ca của cá voi lưng gù cho thấy: âm nhạc có thể đồng thời là chuyển động, chiều sâu và không gian.
Cá voi lặn xuống — và cùng với đó, chủ đề âm nhạc cũng thay đổi.
Cá voi lưng gù không chỉ đơn thuần hát trong Đại dương. Nó khắc họa bài ca bằng chính cơ thể mình — bằng hơi thở, chuyển động và hành trình lặn sâu.
Dường như chính Đại dương trong khoảnh khắc đã làm cho âm nhạc của mình trở nên hữu hình.
Và càng học cách lắng nghe sâu sắc hơn, chúng ta càng nghe rõ hơn:
Âm nhạc không chỉ tồn tại trong âm thanh. Nó chuyển động. Nó hít thở. Nó lặn sâu.
Nó vang lên bằng toàn bộ sự tồn tại.
