Het lied van de bultrug kent afzonderlijke geluiden, frasen, terugkerende thema's en een eigen complexe structuur. Een nieuw onderzoek heeft echter iets verbazingwekkends aan het licht gebracht: deze muziek ontvouwt zich niet alleen in de tijd, maar is ook verweven met de ruimte van de oceaan.
Voor het eerst hebben wetenschappers de structuur van het bultruglied gedetailleerd vergeleken met de volledige duikcyclus van het dier. Het bleek dat specifieke muzikale thema's gekoppeld zijn aan verschillende delen van de onderwaterroute: de afdaling, het verblijf op diepte en de terugkeer naar de oppervlakte.
Het is alsof de walvis niet zomaar een reeks geluiden produceert, maar een ruimtelijke compositie uitvoert, gevormd door de beweging van zijn lichaam in het water.
Zes jaar observaties voor de kust van Maui
Het onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology, vond plaats voor de kust van het eiland Maui op Hawaï, van 2018 tot 2024.
De wetenschappers observeerden 16 mannelijke bultruggen. Tijdens het paarseizoen zijn het deze mannetjes die lange en complex georganiseerde liederen zingen, die uren kunnen duren en kilometers ver door het water reiken.
Op de ruggen van de dieren werden tijdelijk kleine, niet-invasieve sensoren met zuignappen bevestigd. De apparaten registreerden gelijktijdig:
- de geluiden die de walvis produceerde;
- de duikdiepte;
- de lichaamspositie en -beweging;
- de duur van afzonderlijke fasen van de onderwaterroute.
Na enige tijd lieten de sensoren vanzelf los van de dieren en stegen ze op naar de oppervlakte. Onderzoekers vonden ze en haalden de verzamelde gegevens op.
Hierdoor werd het niet alleen mogelijk om het lied van de walvis te horen, maar ook om te zien wat zijn lichaam gedurende die tijd deed: hoe het dier duikt, van positie verandert, op een bepaalde diepte blijft en terugkeert naar de oppervlakte.
Geluid en beweging kwamen zo voor het eerst naar voren als één ondeelbaar proces.
Sommige walvissen zongen bijna onafgebroken tot wel 16 uur lang – tijdens de afdaling, op diepte en bij de stijging naar de oppervlakte.
Muzikale thema's volgen de beweging
Het lied van de bultrug kent een complexe hiërarchische organisatie.
Afzonderlijke geluiden worden samengevoegd tot frasen. Frasen vormen terugkerende thema's.
Uit de opeenvolging van thema's ontstaat een compleet lied. Nadat de walvis een compositie heeft voltooid, begint hij opnieuw – en kan hij deze cyclus urenlang herhalen.
Het onderzoek toonde aan dat de muzikale thema's niet willekeurig over de verschillende duikfasen zijn verdeeld.
De thema's die werden uitgevoerd tijdens de afdaling en de stijging bleken het meest consistent. Hun volgorde herhaalde zich bij verschillende dieren en bleef behouden gedurende de verschillende observatiejaren.
Echter, in het onderste deel van de duik, wanneer de walvis zich op een relatief constante diepte bevond, ontdekten de onderzoekers meer variaties in muzikale thema's en een grotere veranderlijkheid van afzonderlijke liedelementen.
Op diepte leek de compositie vrijer en gevarieerder te worden.
De wetenschappers vermoeden dat de consistentie van de afdalings- en stijgingsthema's te maken kan hebben met fysiologische beperkingen. De walvis moet tegelijkertijd zijn drijfvermogen reguleren, de zuurstofvoorraad verdelen, bewegen en geluid produceren.
Deze fasen vereisen speciale controle – en de zanger past zijn muziek hierop aan.
De meer variabele fragmenten die op diepte klinken, spelen mogelijk een speciale rol bij seksuele selectie, waardoor het mannetje individuele kwaliteiten kan tonen. De exacte betekenis van deze verschillen moet echter nog worden vastgesteld.
De walvis zingt met zijn hele wezen
Voorheen werden de liederen van bultruggen voornamelijk bestudeerd als akoestische sequenties. Onderzoekers analyseerden hun frequentie, ritme, syntaxis, jaarlijkse veranderingen en de culturele overdracht van de ene diergroep naar de andere.
Bij een dergelijke benadering leek het lied echter los te staan van de zanger zelf.
Het nieuwe onderzoek maakte het mogelijk om het anders te zien – als een holistische actie waarbij het hele lichaam van het dier betrokken is.
De walvis zingt niet alleen onder water. Zijn ademhaling, beweging, diepte, fysiologische toestand en het geproduceerde geluid worden allemaal onderdelen van één compositie.
Eén thema begeleidt de afdaling – dit is de muziek van de neerwaartse beweging.
Een ander klinkt in het onderste deel van de duik – de muziek van diepte en relatieve stabiliteit.
Het volgende ontstaat tijdens de stijging – de muziek van de terugkeer naar de oppervlakte en een nieuwe ademtocht.
Het resultaat is een soort onderwaterpartituur die de walvis niet alleen met zijn stem creëert, maar ook met de baan van zijn eigen lichaam. De walvis voert niet zomaar een compositie uit.
Hij doorleeft deze met zijn hele wezen.
Wat voegt deze ontdekking toe aan het geluid van de planeet?
Het toonde aan dat de muziek van de levende wereld niet alleen in de tijd kan bestaan.
Het kan een richting hebben. Het kan duiken en stijgen.
Het kan verweven zijn met ademhaling, lichaamsbeweging en de geometrie van de ruimte.
De bultrug creëert zijn lied niet alleen met zijn stemapparaat. Bij de uitvoering ervan zijn de zuurstofvoorraad, het drijfvermogen, de diepte en de gehele onderwaterroute van het dier betrokken.
Om de complete structuur te herkennen, moesten onderzoekers de walvis onder water volgen – het lied verbinden met ademhaling, beweging en traject.
En toen hield het geluid op vlak te zijn. Het kreeg diepte.
We zijn gewend muziek te zien als een opeenvolging van geluiden die elkaar in de tijd opvolgen. Maar het lied van de bultrug toont aan: muziek kan tegelijkertijd beweging, diepte en ruimte zijn.
De walvis daalt af – en met hem verandert het thema.
De bultrug zingt niet alleen in de Oceaan. Hij tekent het lied met zijn eigen lichaam – ademhaling, beweging en duik in de diepte.
Alsof de Oceaan zelf even zijn muziek zichtbaar maakt.
En hoe dieper we leren luisteren, hoe duidelijker we horen:
Muziek leeft niet alleen in geluid. Het beweegt. Het ademt. Het duikt.
Het klinkt met zijn hele wezen.
