Avusturyalı fizikçiler laboratuvar ortamında yaptıkları çalışmalarda, Wigner'ın arkadaşı paradoksunun kuantum teorisine ihtiyaç duymadığını kanıtladılar. Söz konusu paradoks, gözlemcilerin kopyalandığı klasik senaryolarda dahi ortaya çıkabiliyor. Karoline L. Jones ve Markus P. Müller tarafından 30 Haziran 2026'da Quantum dergisinde yayımlanan makale, tartışmayı kuantum mekaniğinin dar temellerinden çıkarıp temel fizik ve felsefenin daha geniş alanlarına taşıyor.
Viyana'daki Avusturya Bilimler Akademisi Kuantum Optiği ve Kuantum Bilgi Enstitüsü'nden yazarlar, Viyana Üniversitesi ve Kanada'daki Perimeter Teorik Fizik Enstitüsü'nden meslektaşlarıyla birlikte genişletilmiş "Wigner'ın arkadaşı" senaryolarını analiz ettiler. Orijinal paradoksta Wigner, bir parçacığın spinini ölçen bir arkadaşını tarif ederken kendisi bu durumu bir süperpozisyon olarak görür. Yeni versiyonlar ise sürece birden fazla aktör dahil ederek olguların nesnelliğine dair sezgisel varsayımlarla çelişen sonuçlar doğuruyor. Araştırmacılar, benzer çelişkilerin kuantum mekaniği olmadan da; sadece klasik olasılık teorisi ve düşünen aktörlerin birebir kopyalanabilme imkanıyla yeniden üretilebileceğini gösterdiler.
Bu tür tüm senaryoların temelinde "A kısıtlaması" yer alıyor: Teori, tüm aktörlerin gözlemlerine dair tek bir birleşik olasılık tablosunu aynı anda sunamıyor. Kusursuz bir kopyalama işleminden sonra bir madeni para atışının sonucu üzerine bahis oynayan, ancak her biri sadece kendi sonucunu gören iki ikiz kardeş hayal edin. Bu kardeşlerin bireysel öngörüleri, genel ve tutarlı bir olasılık paydasında birleşmiyor. Bu yapısal çatışma, kozmolojideki "Boltzmann beyinleri" problemi ile epistemolojideki Uyuyan Güzel paradoksunun da temelini oluşturuyor.
Çalışma, paradoksun yalnızca kuantum ölçümleriyle ilgili olmadığını, aktörlerin gözlemlerinin mahrem kalıp tam olarak birleştirilemediği durumlarda gerçekliği tanımlamanın temel zorluğunu yansıttığını ortaya koyuyor. Hatta klasik versiyonların teknolojik olarak uygulanması, dolanık fotonlar veya iyonlarla yapılan kuantum deneylerinden çok daha kolay. Bu durum, herhangi bir fizik teorisinde hangi varsayımları evrensel kabul etme hakkına sahip olduğumuza dair bakış açımızı değiştiriyor.
Elde edilen sonuçlar, bu tür kısıtlamaların kuantum bilgisayarlarından kozmolojik modellere kadar daha geniş bir bağlamda incelenmesi gerektiğini vurguluyor. Bu bulgular, teorilerimizin kaçınılmaz olarak nerede mahrem kalan ancak özneler arası doğrulanması mümkün olmayan öngörülere alan bıraktığını anlamamıza yardımcı oluyor.
