Trong phòng thí nghiệm, các nhà vật lý người Áo đã chứng minh rằng nghịch lý "người bạn của Wigner" không nhất thiết phải dựa trên lý thuyết lượng tử. Hiện tượng này thực tế đã nảy sinh ngay từ trong các kịch bản cổ điển có sự nhân bản người quan sát. Bài báo của Karolina L. Jones và Markus P. Müller, được đăng tải ngày 30 tháng 6 năm 2026 trên tạp chí Quantum, đã đưa cuộc tranh luận từ phạm vi hẹp về các nền tảng cơ học lượng tử sang một địa hạt rộng lớn hơn của vật lý cơ bản và triết học.
Các tác giả từ Viện Quang học Lượng tử và Thông tin Lượng tử thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Áo tại Vienna, cùng các đồng nghiệp từ Đại học Vienna và Viện Vật lý Lý thuyết Perimeter ở Canada, đã tiến hành phân tích các kịch bản mở rộng của "người bạn của Wigner". Trong nghịch lý nguyên bản, Wigner mô tả một người bạn đang đo spin của hạt, trong khi bản thân ông lại quan sát thấy trạng thái chồng chập. Những phiên bản mới bổ sung thêm nhiều tác nhân, dẫn đến những mâu thuẫn với các giả định trực giác về tính khách quan của sự thật. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng những mâu thuẫn tương tự có thể được tái lập mà không cần đến cơ học lượng tử — chỉ cần áp dụng lý thuyết xác suất cổ điển và khả năng sao chép chính xác các chủ thể tư duy.
Yếu tố then chốt trong mọi kịch bản này là "hạn chế A": một lý thuyết không thể cung cấp một bức tranh xác suất thống nhất cho các quan sát của tất cả tác nhân cùng một lúc. Hãy tưởng tượng hai người song sinh, sau khi được sao chép hoàn hảo, đã đặt cược vào kết quả của một lần tung đồng xu, nhưng mỗi người chỉ nhìn thấy kết quả của riêng mình. Những dự đoán cá nhân của họ không thể tổng hợp lại thành một xác suất chung nhất quán. Chính sự xung đột về mặt cấu trúc này cũng là cốt lõi của vấn đề "não bộ Boltzmann" trong vũ trụ học và nghịch lý "Công chúa ngủ trong rừng" trong nhận thức luận.
Công trình cho thấy nghịch lý này không chỉ liên quan đến phép đo lượng tử, mà còn phản ánh khó khăn căn bản trong việc mô tả thực tại khi các quan sát của chủ thể mang tính riêng tư và không thể hợp nhất hoàn toàn. Các phiên bản cổ điển thậm chí còn dễ thực hiện về mặt công nghệ hơn so với những thí nghiệm lượng tử sử dụng photon hoặc ion vướng víu. Điều này làm thay đổi quan điểm về những giả định mà chúng ta có quyền coi là phổ quát trong bất kỳ lý thuyết vật lý nào.
Các kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét những hạn chế này trong một bối cảnh rộng hơn — từ máy tính lượng tử cho đến các mô hình vũ trụ học. Chúng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nơi mà các lý thuyết của chúng ta tất yếu để lại khoảng trống cho những dự đoán mang tính riêng tư nhưng không thể kiểm chứng theo cách liên chủ thể.
