Austriaccy fizycy wykazali w warunkach laboratoryjnych, że paradoks przyjaciela Wignera wcale nie wymaga teorii kwantowej. Zjawisko to pojawia się już w klasycznych scenariuszach zakładających powielanie obserwatorów. Artykuł Karoliny L. Jones i Marcusa P. M
Autorzy z Instytutu Optyki Kwantowej i Informacji Kwantowej Austriackiej Akademii Nauk w Wiedniu, wraz ze współpracownikami z Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz kanadyjskiego Perimeter Institute for Theoretical Physics, poddali analizie rozszerzone scenariusze „przyjaciela Wignera”. W pierwotnej wersji paradoksu Wigner opisuje przyjaciela mierzącego spin cząstki, podczas gdy on sam postrzega tę sytuację jako stan superpozycji. Nowsze warianty wprowadzają wielu agentłw, co prowadzi do sprzeczności z intuicyjnymi założeniami dotyczącymi obiektywizmu faktów. Badacze udowodnili, że analogiczne paradoksy można wywołać bez odwoływania się do mechaniki kwantowej – wystarczy klasyczny rachunek prawdopodobieństwa oraz możliwość precyzyjnego sklonowania świadomych obserwatorów.
Kluczowym elementem wszystkich tych scenariuszy jest „ograniczenie A”, zgodnie z którym żadna teoria nie jest w stanie dostarczyć spójnego obrazu probabilistycznego dla obserwacji wszystkich agentów jednocześnie. Wyobraźmy sobie parę bliźniaków, którzy po idealnym skopiowaniu obstawiają wynik rzutu monetą, lecz każdy z nich widzi wyłącznie własny rezultat. Ich indywidualne przewidywania nie sumują się w jedną, wspólną i spójną wartość prawdopodobieństwa. Ten sam konflikt strukturalny leży u podstaw problemu „mózgów Boltzmanna” w kosmologii oraz paradoksu Śpiącej Królewny w epistemologii.
Praca ta dowodzi, że paradoks nie dotyczy wyłącznie pomiarów kwantowych, lecz wskazuje na fundamentalną trudność w opisywaniu rzeczywistości, w której obserwacje poszczególnych osób są prywatne i nie dają się w pełni połączyć. Klasyczne wersje tego problemu są wręcz łatwiejsze do zrealizowania pod względem technologicznym niż eksperymenty kwantowe z wykorzystaniem splątanych fotonów czy jonów. To z kolei zmienia nasze postrzeganie tego, które założenia mamy prawo uznawać za uniwersalne w ramach dowolnej teorii fizycznej.
Otrzymane wyniki podkreś Lają konieczność badania tego rodzaju ograniczeń w szerszym kontekście – od komputerów kwantowych po modele kosmologiczne. Pomagają one zrozumieć, w których miejscach nasze teorie nieuchronnie pozostawiają przestrzeń dla przewidywań prywatnych, których nie da się zweryfikować w sposób intersubiektywny.
