Çin'deki laboratuvarlarda, manyetik atomlar katkılanmış topolojik yalıtkanın en ince filmi, teorik bir öngörüyü gerçeğe dönüştürdü. Burada elektronlar, malzemenin kenarları boyunca sanki kusursuz bir otoyoldaymış gibi, enerjilerini ısıya kaybetmeden hareket ediyor. Clarivate, Xue Qikun liderliğindeki grubun yürüttüğü 2013 yılındaki bu deneyi, 2026 yılı fizik Nobel Ödülü'nün başlıca adaylarından biri olarak gösteriyor.
Sıradan kuantum Hall etkisi, elektronları kenarlarda dirençsizce «dans ettirmek» için güçlü bir dış manyetik alan gerektirir. Anormal versiyonu ise buna ihtiyaç duymaz: malzemenin iç manyetik düzeni gerekli koşulları kendiliğinden yaratır. Sonuçta tam sayılarla orantılı kuantalanmış iletkenlik ortaya çıkar — daha önce devasa mıknatıslar olmadan laboratuvar koşullarında neredeyse ulaşılamaz sayılan bir olgu.
Xue Qikun ve meslektaşları, spin-yörünge etkileşimi ile manyetik katkıların birlikte topolojik bir faz yarattığı atomik düzeyde ince filmler büyüttüler. Ölçümler, dış alan olmadan bile karakteristik direnç platolarını gösterdi. Bu sadece güzel bir fizik değil: etki, mevcut cihazlardan kat kat daha az enerji tüketen elektronik aygıtların yolunu açıyor.
Akımın neredeyse kayıpsız aktığı bir akıllı telefon ya da sunucu merkezi düşünün. Bu tür malzemeler, ısınmayı ve elektrik faturalarını azaltarak aşırı verimli bellek ve mantık elemanlarının temeli olabilir. Xue Qikun'un çalışmaları, daha önce yalnızca kâğıt üzerinde var olan fikirlere deneysel kanıt sağladı ve dünya çapında yüzlerce sonraki araştırmaya ilham verdi.
Clarivate, 2002 yılından bu yana listelerindeki 89 bilim insanının Nobel aldığını belirtiyor. Tahmin, bu yıl ödülün verileceğini garanti etmez — ödül çoğu zaman gecikmeyle gelir — ancak şunu vurgular: Xue Qikun'un keşfi, maddenin kuantum durumlarının dış «destekler» olmadan nasıl yönetilebileceğine dair anlayışı çoktan değiştirdi.
Ödül tam da ona verilirse, bu yalnızca tek bir deneyin değil, gelecekteki cihazların enerji tüketimini altüst edebilecek topolojik elektronik gibi koca bir alanın da tanınması olacaktır.
