❓SORU:
Dharma'nın yüksek bir niyet gibi bir şey olduğunu düşünüyordum, oysa ki aslında bir prangaymış. Yoksa bunlar farklı şeyler mi? Peki, dharma nedir o zaman?
❗️LEE'DEN YANIT:
Bu sadece bir kelime. "Yiğitlik" kelimesi gibi, havada asılı duran bir kavram aslında.
Ancak, bu kelimelere ek (duygusal) anlamlar yüklendiğinde, hikayeler uydurulup ahlaki çıkarımlar yapıldığında, işte o zaman her şey başlar. Oyun başlar.
Temelinde "dharma" kelimesi, bir tür yasa anlamına gelir. Geniş anlamıyla, bu bir Çekim Yasası değil, daha çok "insan yasaları"dır. Aradaki fark şudur: çekim yasası her şey için genel bir mekaniği tanımlarken, "insan yasaları" anlaşmaya dayalı veya dayatılmış kavramlardır.
Hinduizm'de dharma, yönetim yapısını desteklemek amacıyla yüceltilmiş, yani manipülasyonlar yasallaştırılmıştır.
Uygarlığımızdan önce dharma, arketipik bağlantıların yapısının bir açıklaması olarak daha genel bir anlamda anlaşılıyordu. Örneğin, bir kralın kral dharması vardır; bu da, onun yaşamının ve anlamlarının kendi dharmasına sahip bir savaşçı için örnek teşkil etmediği anlamına gelir. Yani, "bu senden şunu gerektiren mesleğindir…" ve "görevlerini iyi yerine getirdiğin için mesleğinde iyisin" gibi bir anlam taşır.
Bu bağlamda, eğer başkanlarımız dharmaya uysaydı, görev süreleri boyunca halkın refahının ne kadar arttığına göre değerlendirilirlerdi. "Bana öğretmen maaşlarındaki artış rakamını gösterin, ben de başkanınızın görevinde ne kadar iyi olduğunu söyleyeyim" gibi bir ifade kullanılabilirdi. "İstedim ama engellendiler" şeklindeki tüm sözler ise "başkan dharmasına kötü uymak" anlamına gelirdi.
Yukarıdaki örnek, "dharma" teriminin tarihsel referanslara derinlemesine dalmadan nasıl yorumlanabileceğine dair bir örnektir. Dahası, dharma bir norm olarak kabul edildiğinde, "mesleki görevlerin yerine getirilmesinin" başka türlü yorumlanabileceği kimse tarafından sorgulanmıyordu. Yani, günümüzdeki başkanlık dönemi "onu diğerinden daha çok seviyorum" bakış açısıyla değil, halkın refahında bir başarı olup olmadığı gibi katı göstergelerle değerlendirilirdi. Kendi görevlerini, bu görevlerin tanımına harfiyen uygun olarak yerine getirmek – işte yaklaşık anlamı budur.
