Człowiek po raz pierwszy bierze do rąk skrzypce. Próbuje wydobyć dźwięk, wsłuchuje się, zmienia ruch smyczka — i próbuje ponownie. Tak zaczyna się poznawanie muzyki, w którym słuch, ciało i uwaga stopniowo uczą się działać razem.
Badacze z Uniwersytetu w Nottingham postanowili spojrzeć na ten proces z nietypowej strony: co dzieje się z aktywnością mózgu, gdy człowiek stawia pierwsze kroki w nauce gry na instrumencie muzycznym?
W tym celu zaprosili osoby bez doświadczenia w grze na skrzypcach i zaproponowali im nauczenie się prostej melodii. Zaledwie jedna lekcja dzieliła pierwszą próbę od drugiej, ale w tym czasie badacze zauważyli zmiany w pracy mózgu uczestników.
♪ Muzyka zaczyna się od ruchu i słuchu
Gdy muzyk gra, robi jednocześnie wiele rzeczy. Ręka prowadzi smyczek, palce odnajdują położenie na strunach, słuch wychwytuje wysokość i charakter dźwięku.
Ruch rodzi dźwięk, dźwięk staje się nowym punktem odniesienia, a kolejna próba opiera się już na tym, co zostało usłyszane.
Dla doświadczonego wykonawcy wiele dzieje się niemal niezauważalnie. Ale jak ten dialog zaczyna się kształtować u człowieka, który dopiero poznaje instrument?
Właśnie ten moment zainteresował zespół z Uniwersytetu w Nottingham.
♪ Dwadzieścia dwa spotkania ze skrzypcami
W badaniu wzięły udział 22 osoby, które wcześniej nie grały na skrzypcach.
Najpierw obejrzeli, jak doświadczony skrzypek wykonuje melodię Twinkle, Twinkle, Little Star. Następnie każdy spróbował zagrać ją samodzielnie. Podczas wykonania naukowcy rejestrowali sygnały związane z aktywnością mózgu.
Po pierwszej próbie uczestnicy otrzymali lekcję od skrzypka i mistrza Alana Kirby'ego. Potem ponownie zagrali tę samą melodię, a badacze powtórzyli pomiary.
Powstała opowieść o samym początku drogi: między dwoma wykonaniami pojawiło się doświadczenie — możliwość usłyszenia siebie, zdobycia nowych punktów odniesienia i spróbowania jeszcze raz.
♪ Skrzypce stworzone do niezwykłego badania
Aby obserwować mózg podczas gry, naukowcy wykorzystali przenośny system OPM-MEG. Jego czujniki umieszczone są w hełmie i mierzą bardzo słabe pola magnetyczne powstające w wyniku aktywności elektrycznej mózgu.
Wyjątkowość tego systemu polega na tym, że uczestnik może wykonywać ruchy niezbędne do gry. Badacze zyskali możliwość studiowania działania muzycznego w trakcie samego wykonania.
Do eksperymentu potrzebne były też szczególne skrzypce: metal mógłby zakłócać pracę czułych czujników. Alan Kirby zmodyfikował zwykły instrument, zastępując metalowe elementy innymi materiałami. Tak mistrzostwo muzyka i praca badaczy połączyły się dla jednego celu — zobaczyć, jak człowiek zaczyna się uczyć. medicalxpress.com
♪ Co zmienia się po pierwszej lekcji?
Naukowcy zwrócili uwagę na aktywność mózgu w zakresie beta. Jedna z hipotez wiąże takie sygnały ze sposobem, w jaki mózg porównuje oczekiwany wynik działania z tym, co faktycznie nastąpiło.
Kiedy początkujący skrzypek prowadzi smyczek po strunie, stopniowo kształtuje się u niego oczekiwanie: jaki będzie dźwięk? To, co usłyszał, daje nowe doświadczenie dla kolejnego ruchu.
Po lekcji badacze odkryli zmiany w niektórych wskaźnikach tej aktywności. A uczestnicy, u których zmiany były wyraźniejsze, średnio także mocniej poprawili wykonanie melodii.
To badanie niewielkiej grupy i jednego zajęcia. Pokazuje zmiany związane z początkowym etapem nauki; na podstawie tej pracy nie można wywnioskować, jak długo się utrzymują i jak rozwijają się przy dalszej praktyce.
Ale sam ten moment jest zdumiewający: gdy człowiek szuka właściwego ruchu i wsłuchuje się w skrzypce, jego system percepcji i działania już się przebudowuje w odpowiedzi na nowe doświadczenie.
♪ Prawo do zaczynania
Pierwsze spotkanie z instrumentem rzadko przypomina gotowy występ. Dźwięki mogą być nieoczekiwane, ruchy — nieprzyzwyczajone, a melodia stopniowo składa się z pojedynczych prób.
I w każdej z nich jest już obecna twórczość: człowiek słucha, czuje, wybiera i odkrywa dla siebie nowy sposób wyrazu.
Muzyka zaczyna się na długo przed doskonałym wykonaniem. Rodzi się w momencie zainteresowania — gdy ręka po raz pierwszy dotyka instrumentu, a uwaga spotyka rodzący się dźwięk.
♪ Co ta historia dodaje do brzmienia planety?
Przypomnienie o wartości pierwszego kroku.
Każde nowe doświadczenie poszerza możliwości człowieka. Zaczynamy słyszeć odcienie, które wcześniej przechodziły obok, opanowujemy nieprzyzwyczajone ruchy i stopniowo znajdujemy własny sposób brzmienia.
I za każdym razem, gdy ktoś pozwala sobie zacząć, do wspólnej symfonii świata wchodzi jeszcze jeden wyjątkowy głos.
