Een mens neemt voor het eerst een viool in de hand. Hij probeert geluid te maken, luistert, verandert de beweging van de strijkstok — en probeert het opnieuw. Zo begint de kennismaking met muziek, waarin gehoor, lichaam en aandacht geleidelijk leren om samen te werken.
Onderzoekers van de Universiteit van Nottingham besloten dit proces van een ongewone kant te bekijken: wat gebeurt er met de hersenactiviteit wanneer iemand de eerste stappen zet in het leren bespelen van een muziekinstrument?
Daarvoor nodigden zij mensen uit zonder ervaring met vioolspelen en vroegen hen een eenvoudige melodie te leren. Slechts één les scheidde de eerste poging van de tweede, maar in die tijd merkten de onderzoekers veranderingen op in de hersenwerking van de deelnemers.
♪ Muziek begint met beweging en gehoor
Wanneer een musicus speelt, doet hij tegelijkertijd vele dingen. De hand leidt de strijkstok, de vingers vinden hun plaats op de snaren, het gehoor vangt de hoogte en het karakter van het geluid op.
Beweging brengt geluid voort, het geluid wordt een nieuw richtpunt, en de volgende poging steunt al op wat er gehoord is.
Voor een ervaren speler gebeurt veel bijna ongemerkt. Maar hoe begint deze dialoog zich te vormen bij iemand die nog maar net kennismaakt met het instrument?
Juist dat moment interesseerde het team van de Universiteit van Nottingham.
♪ Tweeëntwintig ontmoetingen met de viool
Aan het onderzoek namen 22 personendeel, die eerder nooit viool hadden gespeeld.
Eerst keken zij hoe een ervaren violist een melodie speelde Twinkle, Twinkle, Little Star. Daarna probeerde ieder die zelf te spelen. Tijdens het spelen registreerden de wetenschappers signalen die verband hielden met hersenactiviteit.
Na de eerste poging kregen de deelnemers les van de violist en vioolbouwer Alan Kirby. Daarna speelden zij dezelfde melodie opnieuw, en de onderzoekers herhaalden de metingen.
Zo ontstond een verhaal over het allereerste begin van de weg: tussen twee uitvoeringen ontstond ervaring — de mogelijkheid om naar jezelf te luisteren, nieuwe richtpunten te krijgen en het nog eens te proberen.
♪ Een viool, gemaakt voor een ongewoon onderzoek
Om de hersenen tijdens het spelen te observeren, gebruikten de wetenschappers een draagbaar systeem OPM-MEG. De sensoren ervan zijn in een helm ondergebracht en meten zeer zwakke magnetische velden die ontstaan door de elektrische activiteit van de hersenen.
Het bijzondere van het systeem is dat de deelnemer de bewegingen kan maken die nodig zijn om te spelen. De onderzoekers kregen de mogelijkheid muzikale handelingen tijdens de uitvoering zelf te bestuderen.
Voor het experiment was ook een bijzondere viool nodig: metaal kon de gevoelige sensoren storen. Alan Kirby paste een gewoon instrument aan en verving metalen onderdelen door andere materialen. Zo kwamen het vakmanschap van de musicus en het werk van de onderzoekers samen voor één doel: zien hoe een mens begint te leren. medicalxpress.com
♪ Wat verandert er na de eerste les?
De wetenschappers vestigden hun aandacht op de hersenactiviteit in de bètafrequentieband. Een van de hypothesen brengt zulke signalen in verband met de manier waarop de hersenen het verwachte resultaat van een handeling vergelijken met wat er is gebeurd.
Wanneer een beginnende violist de strijkstok over de snaar leidt, vormt zich geleidelijk een verwachting: hoe zal het geluid klinken? Wat hij hoort, levert nieuwe ervaring op voor de volgende beweging.
Na de les ontdekten de onderzoekers veranderingen in enkele maten van deze activiteit. En de deelnemers bij wie de veranderingen duidelijker waren, verbeterden gemiddeld ook sterker hun uitvoering van de melodie.
Dit onderzoek betreft een kleine groep en één les. Het toont veranderingen die samenhangen met de beginfase van het leren; hoe lang ze standhouden en hoe ze zich bij verdere oefening ontwikkelen, kan uit dit werk niet worden afgeleid.
Maar het moment zelf is verwonderlijk: terwijl een mens de juiste beweging zoekt en naar de viool luistert, stelt zijn systeem van waarneming en handelen zich al opnieuw in op de nieuwe ervaring.
♪ Het recht om te beginnen
De eerste ontmoeting met een instrument lijkt zelden op een kant-en-klare uitvoering. De klanken kunnen onverwacht zijn, de bewegingen onwennig, en de melodie wordt geleidelijk opgebouwd uit afzonderlijke pogingen.
En in elk daarvan is al creativiteit aanwezig: de mens luistert, voelt, kiest en ontdekt een nieuwe manier van uitdrukken.
Muziek begint lang voor een volmaakte uitvoering. Zij ontstaat op het moment van belangstelling — wanneer de hand voor het eerst het instrument aanraakt en de aandacht het geboren geluid ontmoet.
♪ Wat voegt dit verhaal toe aan het klinken van de planeet?
Een herinnering aan de waarde van de eerste stap.
Elke nieuwe ervaring verruimt de mogelijkheden van de mens. We beginnen tinten te horen die vroeger aan ons voorbijgingen, we oefenen ons in ongewone bewegingen en vinden geleidelijk onze eigen manier om te klinken.
En telkens wanneer iemand zichzelf toestaat te beginnen, komt er weer een unieke stem in de gemeenschappelijke symfonie van de wereld.
