W chłodnych miesiącach natura bywa zaskakująca w swoich rozwiązaniach. Naukowcy odkryli, że u ryjówek z gatunku Sorex unguiculatus z Japonii zimą część nosowa czaszki wyraźnie się powiększa, podczas gdy reszta czaszki, w tym puszka mózgowa, ulega zmniejszeniu.
Badanie, opublikowane w czasopiśmie Proceedings of the Royal Society B, opiera się na analizie 136 czaszek zebranych na Hokkaido w latach od 1948 do 1988. Zimą wysokość puszki mózgowej zmniejszała się o 12 procent w porównaniu z młodymi osobnikami zebranymi latem i jesienią. Jednocześnie wysokość części nosowej (rostrum) zwiększała się o 7 procent, a szerokość — o 6 procent.
Zjawisko to nazwano „odwrotnym fenomenem Dehnela” — w przeciwieństwie do znanego sezonowego zmniejszania się ciała i mózgu u wielu ryjówek. Zmiany są odwracalne: wiosną i latem rozmiary wracają do poprzednich wartości. Naukowcy przypuszczają, że powiększona jama nosowa pomaga ogrzewać lodowate powietrze, zanim dotrze ono do zmniejszonego mózgu, dzięki gęstej sieci naczyń krwionośnych.
Dodatkową korzyścią może być lepszy węch, pozwalający znajdować zdobycz, taką jak dżdżownice, w warunkach skąpego zimowego pożywienia. Mechaniczne wzmocnienie nosa w celu przetwarzania twardszego pokarmu nie znalazło jeszcze przekonujących dowodów.
Odkrycie to podkreśla, jak elastycznie ssaki przystosowują się do sezonowych wyzwań. Podobne zmiany być może występują również u innych gatunków ryjówek na Hokkaido, a naukowcy planują kontynuować badania.
Obserwacje takich adaptacji przypominają, jak ważne jest zachowanie naturalnych siedlisk, w których zwierzęta mogą przejawiać swoje unikalne strategie przetrwania.
