27 kwietnia 2026 roku w Paryżu odbyła się uroczystość wręczenia certyfikatów nowym obszarom włączonym do Światowej Sieci Geoparków UNESCO. Było to zwieńczenie wieloletnich starań lokalnych społeczności, naukowców i władz, które przygotowywały wnioski, przeprowadzały ekspertyzy oraz opracowywały programy zrównoważonego rozwoju tych terenów. Wśród nowo wyróżnionych obiektów znalazły się krasowe krajobrazy Japonii, starożytne rafy Baszkortostanu, polodowcowe regiony zachodniej Irlandii oraz czerwone krajobrazy południowej Francji. Wszystkie je łączy nie tylko unikalna budowa geologiczna, ale także troska o zachowanie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Obecnie geoparki UNESCO stają się istotnym elementem globalnej agendy ekologicznej i naukowej. Są to obszary, gdzie ochrona przyrody idzie w parze z badaniami, edukacją oraz wsparciem dla mieszkańców regionu.
Terres d’Hérault UNESCO Global Geopark, Francja
Jednym z nowych geoparków UNESCO w 2026 roku został Terres d’Hérault, położony w regionie Oksytania na południu Francji. Oficjalna decyzja zapadła po kilku latach przygotowań, międzynarodowych ekspertyz oraz oceny dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego tego obszaru. Geopark zrzesza ponad sto gmin departamentu Hérault i obejmuje około 540 milionów lat historii geologicznej. Do jego najważniejszych obiektów należą jezioro Lac du Salagou, cyrk polodowcowy Navacelles, krajobrazy krasowe oraz kamieniołomy marmuru w Coumiac. Region ten słynie szczególnie z tak zwanej ruffe – lokalnych czerwonych piaskowców bogatych w tlenek żelaza. Skały te zaczęły powstawać około 250 milionów lat temu. Kontrast czerwonych wzgórz i turkusowej wody jeziora Salagou, powstałego po budowie zapory pod koniec lat 60. XX wieku, uczynił ten krajobraz jednym z najbardziej rozpoznawalnych na południu Francji. W materiałach UNESCO obszar ten opisywany jest jako swoiste „laboratorium Ziemi pod gołym niebem”, prezentujące procesy tektoniczne, erozję, sedymentację oraz dawne zmiany klimatyczne. Przy tym geologia jest tutaj ściśle powiązana z krajobrazem kulturowym Oksytanii – regionami winiarskimi, wiejskimi osadami i lokalnymi tradycjami.
Joyce Country and Western Lakes Geopark, Irlandia
Kolejnym z nowych geoparków UNESCO został Joyce Country and Western Lakes Geopark w zachodniej Irlandii. Teren ten obejmuje części hrabstw Galway i Mayo, w tym region Connemara, fiord Killary Harbour, jeziora Lough Corrib i Lough Mask oraz masyw górski Mweelrea. Historia geologiczna regionu liczy około 700 milionów lat. Można tu odnaleźć starożytne skały, ślady procesów tektonicznych oraz krajobrazy ukształtowane przez lodowce podczas ostatniego zlodowacenia. To właśnie aktywność lodowców nadała tutejszym dolinom i jeziorom ich współczesny wygląd. Killary Harbour często nazywany jest jedynym fiordem Irlandii, choć geolodzy klasyfikują go jako typ ria – zalaną dolinę rzeczną. Mimo to, ta wąska zatoka morska pozostaje jednym z najbardziej imponujących obiektów przyrodniczych na zachodnim wybrzeżu kraju. Szczególne znaczenie ma komponent kulturowy regionu. Około 60% terytorium geoparku znajduje się w obszarze Gaeltacht, gdzie język irlandzki jest wciąż używany w życiu codziennym. Jest to pierwszy geopark na wyspie Irlandia, który obejmuje tak znaczący obszar anglojęzyczno-irlandzki.
Akiyoshidai Karst Plateau Geopark, Japonii
Status geoparku UNESCO otrzymał także Mine-Akiyoshidai Karst Plateau w prefekturze Yamaguchi – największy region krasowy w Japonii. Wapienne płaskowyże tego obszaru uformowały się około 350 milionów lat temu ze starożytnych raf koralowych w okresie karbonu. Później procesy tektoniczne wypiętrzyły te morskie formacje nad poziom oceanu, tworząc złożony system krasowy z polami wapiennymi, podziemnymi rzekami i lejami krasowymi. Głównym obiektem przyrodniczym regionu jest jaskinia Akiyoshi-do o długości ponad 10 kilometrów, jedna z największych jaskiń wapiennych w Japonii. W jej wnętrzu znajdują się podziemne systemy wodne, tarasy wapienne i ogromne naturalne sale. Jaskinia jest udostępniona dla zwiedzających od połowy XX wieku i uchodzi za jeden z kluczowych obiektów japońskiej speleologii. Geopark uczestniczy w programach monitoringu procesów krasowych oraz ochrony wrażliwych ekosystemów płaskowyżu, gdzie zmiany klimatu i erozja są postrzegane jako długoterminowe zagrożenia naturalne.
Geopark „Toratau”, Baszkortostan, Rosja
Również geopark „Toratau” w Baszkortostanie oficjalnie dołączył do Światowej Sieci Geoparków UNESCO. Stał się on drugim geoparkiem UNESCO w tej republice po „Jangan-Tau”, który otrzymał ten status w 2020 roku. Głównymi symbolami tego obszaru są szychany: Toratau, Juraktau i Kusztau. Te odosobnione wapienne wzniesienia stanowią pozostałości starożytnych raf koralowych Morza Permskiego, liczące około 290–280 milionów lat.
Baszkirskie szychany są uznawane za unikalne obiekty geologiczne, ponieważ podobne systemy rafowe rzadko zachowują się na powierzchni w tak dobrze widocznej formie. Terytorium to ma ogromne znaczenie nie tylko dla geologii, ale również dla historii kulturowej regionu. W skład geoparku wchodzą międzynarodowe wzorce stratygraficzne – odsłonięcia Usołka i Dalnyj Tiulkas. Te profile są wykorzystywane jako światowe standardy geologiczne do wyznaczania granic pięter geologicznych.
Wśród obiektów przyrodniczych geoparku wyróżniają się także Lodowa Jaskinia Askynska z reliktowymi formacjami lodowymi powstającymi przez tysiąclecia, Jaskinia Kinderlińska o długości około 8 kilometrów – jedna z największych na Uralu, a także sezonowy wodospad Kuk-Karauk, najobficiej płynący wiosną.
Historia Ziemi zapisana w krajobrazie: co łączy nowe geoparki
Nowe geoparki UNESCO z 2026 roku pokazują, jak różnorodna może być historia Ziemi – od starożytnych mórz i raf koralowych po systemy krasowe i krajobrazy polodowcowe. Tereny te stają się częścią globalnej sieci, w której dziedzictwo przyrodnicze postrzegane jest jako wartość o skali międzynarodowej.
„Każda formacja skalna, każdy kanion i każda skamieniałość opowiadają historię, która należy do całej ludzkości. W ciągu zaledwie dziesięciu lat Światowe Geoparki UNESCO pokazały, że ochrona dziedzictwa geologicznego oznacza także rozwój nauki, wzmocnienie edukacji i budowanie odporności lokalnych społeczności. To, co łączy 241 obiektów w 51 krajach, to nie tylko znaczenie geologiczne, ale także wspólne dążenie do przekazywania wiedzy, przy jednoczesnym stawianiu interesów mieszkańców na pierwszym miejscu” – Khaled El-Enany, Dyrektor Generalny UNESCO.
Rozszerzenie sieci geoparków odzwierciedla rosnące światowe zainteresowanie ochroną unikalnych obszarów przyrodniczych – nie tylko jako obiektów naukowych, ale jako przestrzeni, w których kształtowały się kultura, historia i tożsamość całych regionów.
