Co odróżnia stan niedualności od zwykłego postrzegania świata? Najnowsze badania sugerują, że odpowiedź może kryć się w sposobie, w jaki mózg organizuje upływ czasu wewnątrz własnych sieci neuronalnych.
W laboratorium neurofizjologii NIMHANS w Bengaluru doświadczeni praktycy Isha Yogi wykonywali dwa odmienne zadania: najpierw obserwowali oddech, kierując uwagę do wewnątrz, a następnie rozwiązywali test wizualny wymagający skupienia na bodźcach zewnętrznych. Podczas eksperymentu naukowcy rejestrowali aktywność mózgu za pomocą elektroencefalografii (EEG).
Badanie opublikowane w czasopiśmie Communications Biology w czerwcu 2026 roku ujawniło intrygującą prawidłowość. U osób początkujących oraz uczestników z grupy kontrolnej wewnętrzne skale czasowe były dłuższe podczas obserwacji oddechu i krótsze przy wykonywaniu zadania zewnętrznego. U doświadczonych medytujących różnica ta niemal całkowicie zanikła.
Do oceny organizacji czasowej aktywności mózgu badacze wykorzystali wskaźnik okna autokorelacji (autocorrelation window, ACW), który odzwierciedla, jak długo system neuronalny zachowuje informacje o swoich poprzednich stanach. To właśnie ten parametr okazał się zbliżony zarówno dla uwagi skierowanej do wewnątrz, jak i na zewnątrz u najbardziej zaawansowanych praktyków.
Autorzy pracy — Mallipeddi Saket i współpracownicy z NIMHANS, Uniwersytetu w Ottawie oraz Uniwersytetu w Liège — odkryli również, że stopień zbieżności tych skal czasowych wiąże się z subiektywną oceną doświadczeń niedualnych. Wynik ten udało się powtórzyć na niezależnej grupie ekspertów, co wzmacnia wiarygodność przeprowadzonych obserwacji.
Zazwyczaj mózg przetwarza przeżycia wewnętrzne i zdarzenia zewnętrzne w różnych trybach czasowych. Nowe dane wskazują, że u osób biegłych w medytacji to rozróżnienie staje się znacznie mniej wyraźne. Prawdopodobnie to właśnie ta specyfika dynamiki neuronalnej odpowiada za poczucie jedności, o którym często wspomominają osoby praktykujące niedualne formy medytacji.
Wyobraźmy sobie orkiestrę, w której różne grupy instrumentów grają we własnym tempie. W pewnym momencie rytmy zaczynają się synchronizować, a muzyka staje się odbierana jako jeden, spójny strumień. Coś podobnego może dziać się w mózgu, gdy różnice między procesami zorientowanymi wewnętrznie i zewnętrznie stają się mniej dostrzegalne.
Autorzy podkreślają, że wykryte korelacje nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Ponadto w badaniu nie porównywano medytacji niedualnej z innymi technikami medytacyjnymi, a grupa uczestników była stosunkowo nieliczna.
Niemniej jednak praca ta wskazuje na potencjalny neuronalny marker niedualnego stanu świadomości. Jeśli przyszłe badania potwierdzą te wyniki, mogą one pomóc lepiej zrozumieć mechanizm, poprzez który mózg kształtuje poczucie odrębnego „ja”, oraz wyjaśnić, dlaczego w niektórych odmiennych stanach świadomości granica między tym, co wewnętrzne a zewnętrzne, jest przeżywana inaczej.
