Wat onderscheidt een staat van non-dualiteit van onze alledaagse waarneming? Een nieuw onderzoek suggereert dat het antwoord mogelijk schuilt in de manier waarop de hersenen het verloop van de tijd organiseren binnen hun eigen neurale netwerken.
In het neurofysiologisch laboratorium van NIMHANS in Bangalore voerden ervaren Isha Yoga-beoefenaars twee verschillende taken uit: eerst observeerden zij hun ademhaling met naar binnen gerichte aandacht, waarna zij een visuele taak uitvoerden die focus op externe prikkels vereiste. Tijdens het experiment registreerden wetenschappers de hersenactiviteit met behulp van elektro-encefalografie (EEG).
Het onderzoek, dat in juni 2026 werd gepubliceerd in het tijdschrift Communications Biology, bracht een opmerkelijk patroon aan het licht. Bij beginners en deelnemers uit de controlegroep waren de interne neurale tijdschalen langer tijdens de ademhalingsobservatie en korter bij het uitvoeren van de externe taak. Bij ervaren mediteerders was dit verschil vrijwel verdwenen.
Om de temporele organisatie van de hersenactiviteit te beoordelen, maakten de onderzoekers gebruik van het autocorrelatievenster (autocorrelation window, ACW), een maatstaf die aangeeft hoe lang het neurale systeem informatie over zijn eerdere toestanden vasthoudt. Juist deze indicator bleek bij de meest ervaren beoefenaars nagenoeg gelijk voor zowel intern als extern gerichte aandacht.
De auteurs van het onderzoek — Mallipeddi Saket en collega's van NIMHANS, de Universiteit van Ottawa en de Universiteit van Luik — ontdekten tevens dat de mate van deze convergentie in tijdschalen samenhangt met de subjectieve beoordeling van de non-duale ervaring. Het resultaat kon worden gereproduceerd in een onafhankelijke groep experts, wat de betrouwbaarheid van de waarnemingen versterkt.
Normaal gesproken verwerken de hersenen innerlijke belevingen en externe gebeurtenissen in verschillende tijdsmodi. De nieuwe gegevens tonen aan dat dit onderscheid bij ervaren mediteerders aanzienlijk minder uitgesproken is. Mogelijk is juist dit specifieke kenmerk van de neurale dynamiek verbonden met de ervaring van eenheid, die vaak wordt gerapporteerd door mensen die non-duale vormen van meditatie beoefenen.
Stel je een orkest voor waarin verschillende instrumentgroepen elk in hun eigen tempo spelen. Op een gegeven moment beginnen de ritmes synchroon te lopen, waardoor de muziek als één enkele stroom wordt ervaren. Iets dergelijks kan zich in de hersenen afspelen wanneer de verschillen tussen intern en extern georiënteerde processen minder merkbaar worden.
De auteurs benadrukken dat de gevonden correlaties geen causaal verband bewijzen. Bovendien vergeleek het onderzoek non-duale meditatie niet met andere meditatievormen en was het aantal deelnemers relatief beperkt.
Niettemin wijst het werk op een mogelijke neurale marker voor een non-duale bewustzijnstoestand. Indien toekomstig onderzoek deze resultaten bevestigt, kunnen ze bijdragen aan een beter begrip van hoe de hersenen het gevoel van een afzonderlijk 'ik' creëren en waarom de grens tussen binnen en buiten in bepaalde veranderde bewustzijnstoestanden anders wordt ervaren.
