27 september 2026 las Aleksandar Vučić de tekst van zijn ontslag voor voor het presidentiële gebouw in Belgrado. 'Vandaag is de dag dat ik vertrek', verklaarde hij tegenover de aanhangers die zich bij het gebouw hadden verzameld. Enkele minuten daarvoor kondigde hij de gratie aan van 49 personen, onder wie 23 betrokkenen bij de protesten.
De beslissing beëindigt de tweede en laatste presidentiële termijn van Vučić, die medio 2027 zou aflopen. De grondwet verbiedt een derde termijn, waardoor het ontslag de weg vrijmaakt naar het ambt van premier. De parlementsverkiezingen zijn vastgesteld op 25 oktober, en Vučić zal de lijst van de Servische Progressieve Partij (SNS) onder de naam 'Verenigd Servië' aanvoeren. Parlementsvoorzitter Ana Brnabić wordt waarnemend president tot de nieuwe verkiezing van het staatshoofd tegen eind december.
18 maanden daarvoor had Vučić al gewaarschuwd voor een aanstaand ontslag. In juni 2026 zei hij op een bijeenkomst van aanhangers dat hij 'slechts een paar weken' president zou blijven. Toen kondigde hij ook vervroegde verkiezingen aan tegen de achtergrond van massale studentenprotesten die waren begonnen na de instorting van een luifel op het station in Novi Sad in november 2024, waarbij 16 levens verloren gingen.
De protesten, die vooral door studenten werden georganiseerd, vormen de ernstigste uitdaging voor Vučić in meer dan een decennium. De oppositie en mensenrechtenactivisten beschuldigen de autoriteiten van corruptie en nalatigheid bij de bouw. Vučić en zijn partij verwerpen de beschuldigingen, maar de druk op straat neemt niet af.
Vučić heeft al vaker van ambt gewisseld om de controle te behouden: van premier naar president, nu weer terug naar premier. Telkens beriep hij zich op de wil van het volk en de noodzaak om 'Servië te beschermen'. Het ontslag in 2026 past in dezelfde logica: constitutionele beperkingen en druk op straat dwongen hem van stoel te wisselen, maar niet om de macht op te geven.
De krachten die Vučić voortstuwen, zijn duidelijk. Op korte termijn: zijn invloed behouden tot de verkiezingen. Op middellange termijn: verhinderen dat de oppositie aan de macht komt. Verborgen: een sleutelfiguur blijven in de partij en het land, ondanks het verbod op een derde presidentiële termijn. Het publieke imago van 'beschermer van Servië' staat haaks op de gedocumenteerde praktijk: vervroegde verkiezingen, coalities en gratieverleningen worden gebruikt om de macht te consolideren.
Als een schaker die gedwongen is zijn dame op te geven om de koning te redden, offert Vučić zijn presidentiële zetel op voor de mogelijkheid om in een andere rol aan de macht te blijven. De zet lijkt gedwongen, maar is berekend op het behoud van zijn positie.
Deze stap toont hoe leiders die lang aan de macht zijn geweest de regels naar hun hand zetten wanneer formele beperkingen en maatschappelijke druk op één punt samenkomen. Voor Servië betekent dit een voortzetting van de strijd om controle over de instellingen, niet hun vernieuwing.
