Onder de bewerkte velden van Midden-Italië, op 100 kilometer ten zuiden van Rome, ligt een complete Romeinse stad verborgen. Aquinum, ooit een bloeiend centrum aan de Via Latina, strekte zich uit over 100 hectare, maar archeologen hebben in 18 jaar slechts een vijfde deel opgegraven. De nieuwe vondsten van 2026 — een vertakt rioleringsnetwerk, tunnels, een altaar en een schat van 120 munten — tonen niet de pronkgevels, maar hoe de stad van binnenuit leefde: hoe zij water afvoerde, het afval de baas bleef en rituelen in het dagelijks leven verweefde.
De Universiteit van Salento onderzoekt samen met het team van Roma Sotterranea de ondergrondse infrastructuur. Onder de Centrale Thermen zijn meer dan 240 meter aan kanalen en putten gedocumenteerd. De hoofdaflaat, in 2026 ontdekt op de kruising van de Cardo Maximus en de Decumanus Maximus, bereikt een breedte van 1,4 meter en een hoogte van meer dan twee meter. Deze bouwwerken voerden niet alleen regenwater en vuilnis af — zij hielden de orde in een stad waar duizenden inwoners afhankelijk waren van betrouwbare hydraulica.
Naast de technische vondsten zijn er sporen van religieus leven. Een stenen cippus met de afbeelding van een stier, een ram en een varken, die het suovetaurilium symboliseert — een plechtig offer ter reiniging en wijding van de ruimte — werd hergebruikt als bestrating op een belangrijk kruispunt. Een marmeren altaar, gewijd aan het Genius van Augustus, de Lares van Augustus en het Genius van de kolonie, werd betaald door de rijke vrijgelatene Manius Popidius Anteros, die de functie van sevir augustalis bekleedde. Een andere inscriptie uit het theater luidt ‘de bliksem is begraven’ — een ritueel dat de plaats markeerde die door hemels vuur was getroffen.
Deze details schetsen een beeld waarin praktische techniek en spirituele praktijken niet gescheiden zijn. De riolering zorgde voor gezondheid en reinheid, terwijl altaren en offers de sociale banden en de loyaliteit aan het rijk versterkten. De vrijgelatene die een openbare cultus financiert, laat zien hoe voormalige slaven zich via religieuze ambten in het burgerlijke leven konden invoegen. De muntschat die in de hoofdaflaat werd gevonden, weerspiegelde mogelijk zowel economische zorgen als toevallige verliezen of opzettelijke offergaven.
Aquinum stond bekend om de productie van purperverf, die door Cicero wordt vermeld, en wordt traditioneel in verband gebracht met de satiricus Juvenalis. De stad lag aan een belangrijke handelsroute tussen Rome en Capua. Vandaag strekken de akkers zich erboven uit, en het grootste deel van de straten, gebouwen en ondergrondse systemen blijft onaangeroerd. Robotsystemen en grondradar maken het mogelijk ontoegankelijke delen te onderzoeken zonder grootschalige opgravingen, waardoor het monument voor toekomstige generaties behouden blijft.
Dergelijke ontdekkingen herinneren eraan: de grootheid van Rome berustte niet alleen op fora en amfitheaters, maar ook op verborgen systemen die het leven mogelijk maakten. Inzicht in hoe de ouden omgingen met water, afval en rituelen helpt ons in het verleden een spiegel te zien van onze eigen zorgen over infrastructuur en de betekenis van alledaagse handelingen.
