19 oktober 2026 verscheen in het tijdschrift Nature een commentaar van de neurowetenschapper Anil Seth van de Universiteit van Sussex, de filosoof Ned Block van de Universiteit van New York en de neurowetenschapper Giulio Tononi van de Universiteit van Wisconsin in Madison. De titel van de tekst is regelrecht:
‘Drie redenen waarom AI geen bewustzijn heeft en dat misschien wel nooit zal hebben’.
De auteurs stellen dat moderne AI-systemen geen subjectieve ervaring hebben en dat ze die bij de huidige benaderingen van ontwikkeling waarschijnlijk niet zullen verwerven.
De kern van het werk is twee begrippen te scheiden die in het publieke debat bijna altijd door elkaar worden gehaald.
Intelligentieis volgens de definitie van de auteurs dat wat een systeem kan doen: functies uitvoeren, taken oplossen, beweging aansturen.
Bewustzijn is iets heel anders: het is hoe het is om dat systeem te zijn, in de geest van de formulering van de filosoof Thomas Nagel.
Het verschil kan aan de eigen hersenen worden getoetst. Het cerebellum bevat bijna vier vijfde van alle neuronen van het menselijk brein en voert nauwkeurige, zich snel aanpassende motorische berekeningen uit, maar we voelen de werking ervan niet. De auteurs herinneren eraan dat verwijdering of afwezigheid van het cerebellum geen directe invloed heeft op het bewustzijn. Bewustzijn daarentegen is volgens hen dat wat verdwijnt tijdens een droomloze slaap en onder algehele anesthesie.
Vroeger gold de gedachte aan bewuste AI als marginaal, maar nu wordt er serieus over gediscussieerd: de bioloog Richard Dawkins en Geoffrey Hinton hebben die mogelijkheid publiekelijk geopperd, en Anthropic publiceerde eerder in 2026 een onderzoek waarin werd gesproken over computationele kenmerken van bewustzijn bij het model Claude.
Het werk lokte kritiek uit, onder meer van Anil Seth. De auteurs van het commentaar reageren op die achtergrond via de asymmetrie van fouten: de beslissing moet worden genomen door het risico af te wegen om ten onrechte bewustzijn te ontkennen waar het aanwezig is, en het risico om het ten onrechte toe te schrijven waar het niet aanwezig is. Voor de huidige AI is volgens hun inschatting de tweede fout veel waarschijnlijker.
Het tweede argument betreft het substraat — dat waaruit het systeem is gemaakt. De auteurs verwerpen het computationeel functionalisme, volgens hetwelk het voldoende is om het juiste programma op om het even welke drager uit te voeren om ervaring te laten ontstaan. Berekeningen, zo erkennen zij, zijn voldoende voor intelligentie, maar niet noodzakelijk voor bewustzijn. De hersenen, zo luidt hun formulering, kunnen niet worden herleid tot een computer van vlees: zenuwweefsel kent geen scheiding tussen ‘programma’ en ‘hardware’, de structuur en de fysische processen ervan zijn niet los te maken van wat het doet.
Daarom bieden siliciumchips volgens de auteurs niet de organisatie die voor bewustzijn noodzakelijk is, anders dan de neurale netwerken van de hersenen.
Het derde argument steunt op concrete wetenschappelijke theorieën, in de eerste plaats op de theorie van geïntegreerde informatie (IIT), die Tononi al vele jaren ontwikkelt. Volgens die theorie ontstaat bewustzijn uit de dichte samenhang van de componenten van een systeem, en bij typische diepe neurale netwerken met een gelaagde feed-forward-architectuur ontbreekt die samenhang. Daaruit volgt dat zelfs bij volledige functionele equivalentie met een mens achter het gedrag van de machine niets aan fenomenale ervaring hoeft te staan.
Naast IIT steunen de auteurs ook op het biologisch naturalisme, dat bewustzijn verbindt met biologische processen van de hersenen.
Ook de grenzen van het werk zelf moeten worden begrepen. Dit is geen experiment maar een commentaar: de auteurs analyseren reeds verzamelde neurowetenschappelijke en filosofische gegevens en bestaande standpunten. Hun conclusies steunen op de aanvaarding van bepaalde theorieën van bewustzijn, en alternatieve interpretaties blijven daarbij open.
Afzonderlijk waarschuwen de auteurs: als AI werkelijk bewust zou zijn, zou dat vragen opwerpen over lijden, rechten en welzijn; als AI slechts bewust lijkt, kan het toekennen van rechten eraan het beheer van en de controle over zulke systemen bemoeilijken, en zouden aandacht en middelen weggaan van wezens wier vermogen om te lijden buiten twijfel staat.
Het verschil tussen intelligentie en bewustzijn laat zich goed illustreren met een vergelijking tussen een rekenmachine en een mens. Een rekenmachine voert bewerkingen foutloos uit, maar heeft geen innerlijke wereld, en geen enkele toename van vermogen zal rekenkunde veranderen in het beleven van de uitkomst. Een mens rekent niet alleen, maar voelt ook wat eruit is gekomen.
De auteurs plaatsen moderne AI in wezen bij de instrumenten, niet bij de subjecten, en zelfs de meest complexe modellen staan in die logica dichter bij een rekenmachine dan bij een mens.
Het werk stelt niet alleen de technische vooruitzichten van ‘bewuste AI’ ter discussie, maar ook bredere veronderstellingen: kan de geest van zijn biologische basis worden losgemaakt en wat betekent dat voor de ethiek en voor het begrip van de menselijke ervaring? Als de geest op om het even welke drager kan worden overgedragen, wordt de vraag naar het bewustzijn van machines een kwestie van techniek. Zo niet, dan blijft moderne AI een krachtig instrument, en moeten morele vragen over lijden worden gericht aan hen die werkelijk kunnen lijden.
De auteurs stellen de wetenschappelijke gemeenschap voor om er standaard van uit te gaan dat AI niet bewust is. Die positie valt te betwisten, maar juist zij bepaalt nu het ijkpunt voor de discussie.
