Một bản dự thảo thỏa thuận khung gồm 14 điểm giữa Mỹ và Iran vừa rò rỉ trên mạng, mang theo khả năng thay đổi căn bản cục diện quyền lực tại Trung Đông. Theo những dữ liệu được báo chí tiết lộ, Tehran cam kết sẽ không bao giờ phát triển kho vũ khí hạt nhân và sẽ ngay lập tức khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Để đáp lại, Washington cùng các đối tác khu vực sẵn sàng dành cho Iran một gói ưu đãi kinh tế quy mô lớn, bao gồm việc thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD và xóa bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt.
Nhượng bộ hạt nhân và mở cửa eo biển
Tài liệu mà giới truyền thông nắm giữ đã mô tả chi tiết các điều khoản của một thỏa thuận tiềm năng. Văn bản nêu rõ Tehran đang thực hiện một bước đi chưa từng có nhằm thỏa mãn yêu cầu cốt lõi từ phía Washington: Iran "xác nhận sẽ không bao giờ sản xuất vũ khí hạt nhân".
Bên cạnh vấn đề hạt nhân, Iran cam kết triển khai ngay lập tức việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz có tầm quan trọng chiến lược, nơi luân chuyển một phần đáng kể nguồn cung dầu mỏ thế giới.
Đảm bảo kinh tế: 300 tỷ USD và xóa bỏ trừng phạt
Để đổi lấy những nhượng bộ về địa chính trị, Mỹ và các đối tác khu vực sẽ gánh vác những cam kết tài chính nghiêm túc. Trong nhiều năm qua, Iran đã nỗ lực đòi bồi thường và hỗ trợ tái thiết, coi đây là điều kiện tiên quyết để đồng ý với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.
Theo dự thảo thỏa thuận, phía Mỹ và các đồng minh cam kết:
- Đảm bảo nguồn tài chính ít nhất 300 tỷ USD (khoảng 258,5 tỷ Euro) để thực hiện "kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế Iran".
- Dỡ bỏ "tất cả các loại hình trừng phạt" đối với Cộng hòa Hồi giáo này.
- Bắt đầu giải băng từng giai đoạn các nguồn vốn và tài sản của Iran theo tiến độ của quá trình đàm phán.
- Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp các quyền miễn trừ cấp bộ trưởng cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran và cung cấp tất cả các dịch vụ liên quan.
Tuy nhiên, tài liệu 14 điểm bị rò rỉ không nêu rõ cụ thể những nguồn lực nào sẽ được huy động để hình thành quỹ tái thiết khổng lồ trị giá 300 tỷ USD này.
Lập trường của Washington: "Không một xu từ Mỹ"
Bất chấp những con số ấn tượng trong dự thảo, giới lãnh đạo Mỹ đang nhanh chóng tìm cách loại bỏ rủi ro chính trị nội bộ và trấn an những người nộp thuế. Trả lời báo giới vào hôm thứ Sáu về việc liệu Mỹ có trực tiếp tài trợ cho quỹ này hay không, Tổng thống Mỹ tuyên bố dứt khoát rằng "không một xu" tiền thuế của người dân Mỹ sẽ được chuyển cho Tehran.
Cùng với đó, người đứng đầu Nhà Trắng nói thêm rằng ông không thể và cũng không có ý định ngăn cản các quốc gia khác đầu tư vào Iran nếu họ có nguyện vọng. Như vậy, gánh nặng tài chính cho công cuộc tái thiết Iran dường như sẽ đặt lên vai các nước láng giềng, đối tác khu vực và các nhà đầu tư quốc tế, thay vì trích từ ngân sách của Mỹ.
