Cách đây khoảng hai tỷ năm, Trái đất vốn chỉ là nơi trú ngụ của các sinh vật siêu hiển vi. Chính trong giai đoạn này, những biến chuyển quan trọng đã diễn ra, đặt nền móng cho sự xuất hiện của thực vật, động vật và con người sau này.
Một nhóm nghiên cứu quốc tế do chuyên gia di truyền học người Tây Ban Nha Toni Gabaldón dẫn đầu đã tái dựng thành công di sản di truyền của tổ tiên chung cuối cùng của mọi sinh vật nhân thực hiện đại, hay còn gọi là LECA (Last Eukaryotic Common Ancestor). Kết quả cho thấy sự hình thành của tế bào phức tạp không phải là một bước nhảy vọt tiến hóa đơn lẻ, mà là thành quả của quá trình tương tác lâu dài giữa nhiều loại vi sinh vật khác nhau.
Các phân tích về dấu vết di truyền cổ đại chỉ ra rằng tổ tiên của sinh vật nhân thực đã tích cực trao đổi gen với vi khuẩn và cả virus khổng lồ. Trong khi vi khuẩn đóng góp vào hệ thống năng lượng tế bào — tiền thân của ty thể, vốn là nguồn cung cấp năng lượng chính — thì virus khổng lồ có khả năng cũng tham gia vào việc hình thành các cơ chế tổ chức và điều hòa tế bào.
Những phát hiện này mang đến một góc nhìn đa chiều hơn về nguồn gốc sự sống. Thay vì chỉ là sự phức tạp hóa dần dần thông qua các đột biến ngẫu nhiên, tế bào nhân thực giống như kết quả của một sự hợp tác sinh học cổ xưa, nơi các dạng sống khác nhau cùng chia sẻ những cải tiến về mặt di truyền.
Nghiên cứu này cũng làm thay đổi quan điểm về vai trò của virus trong quá trình tiến hóa. Chúng không chỉ đơn thuần là những kẻ ký sinh mà còn có thể là nguồn cung cấp gen mới, giúp hình thành nên các chức năng quan trọng của tế bào.
Các tác giả nhấn mạnh rằng nhiều đặc điểm của tế bào hiện đại có thể là di sản từ những đợt trao đổi gen cổ xưa, vốn diễn ra rất lâu trước khi các sinh vật đa bào đầu tiên xuất hiện. Công trình nghiên cứu này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về con đường dẫn dắt thế giới vi khuẩn đơn giản trở thành sự đa dạng của sự sống phức tạp trên Trái đất ngày nay.
